TOVAR DERIVATIVLARI BOZORIDA QARZ MAJBURIYATLARINI TARTIBGA SOLISHNING ZAMONAVIY USULLARI

Authors

  • Islombek Xushvaqov Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti PhD, katta o‘qituvchisi Author

DOI:

https://doi.org/10.68549/r3pzs647

Keywords:

tovar derivativlari, qarz majburiyatlari, tartibga solish, fyuchers shartnomalari, kliring, marja badallari, risklarni boshqarish, xalqaro integratsiya, markaziy kontragent, kafolat fondi, xedjirlash, likvidlik, moliyaviy infratuzilma.

Abstract

Mazkur maqolada tovar derivativlari bozorida qarz majburiyatlarini tartibga solishning zamonaviy usullari tadqiq etilgan. Moliya bozorlari rivojlangan davlatlardagi amaliyot tahlil qilinib, mahalliy bozorda qo‘llash imkoniyatlari baholangan. Shuningdek, fyuchers shartnomalari bo‘yicha hisob-kitoblarni kafolatlash, risklarni boshqarish hamda xalqaro platformalar bilan integratsiyaning qarz majburiyatlarini tartibga solishdagi ahamiyati o‘rganilgan. Olingan natijalar asosida tovar derivativlari bozorida qarz majburiyatlarini boshqarish va tartibga solishga doir xulosa hamda takliflar shakllantirilgan.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2026-yil 5-maydagi 13/4-son “Markazlashgan kliring va markaziy kontragent faoliyatini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori (O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2026-yil 26-mayda 3842-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan). – URL: https://lex.uz/uz/docs/8234262

2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 27-dekabrdagi 777-son “Tovar-xom ashyo birjalarida fyuchers savdolarini joriy qilish hamda mahsulotlarni avtotransportda tashish xizmatlarining elektron logistika savdo portalini tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. – URL: https://lex.uz/docs/-5795377

3. Casanova J.-F. Risk Management and Clearing Systems in Futures Exchanges // UNCTAD Discussion Papers. – 2006.

4. Heilbron J. Central Clearing and Trade Cancellation: The Case of LME Nickel Contracts on March 8, 2022. – Washington, DC: Office of Financial Research, 2024. – Working Paper No. 24-09. – URL: https://www.financialresearch.gov/working-papers/2024/12/10/central-clearing-and-trade-cancellation/

5. Xolxo‘jayev E.G‘. Mahalliy tadbirkorlik subyektlari uchun xalqaro tovar derivativlari bozorlarida xedjirlash mexanizmini rivojlantirish yo‘nalishlari // “Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar” ilmiy va ilmiy-texnik onlayn konferensiya materiallari. – 2026. – 38-jild.

6. African Development Bank. Agricultural Market Access Sub-Strategy for Africa: Commodity Exchanges, Warehouse Receipt Systems, and New Standards. – Abidjan: African Development Bank, 2017. – URL: https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Publications/Africas-Agricultural-Commodity-Exchanges-Warehouse-Receipt-Systems-and-New-Standards.pdf

7. Bank for International Settlements. OTC Derivatives Statistics: Amounts Outstanding at End-December 2025 // BIS Data Portal. – Basel: BIS, 2026. – URL: https://data.bis.org/topics/OTC_DER

8. Futures Industry Association. ETD Volume – December 2025. – Washington, DC: FIA, 2026. – URL: https://www.fia.org/fia/articles/etd-volume-december-2025

9. Commodity Futures Trading Commission. History of the CFTC: Before the CFTC. – Washington, DC: CFTC. – URL: https://www.cftc.gov/About/HistoryoftheCFTC/history_precftc.html

10. World Bank. World Development Indicators // World Bank Open Data. – Washington, DC: World Bank. – URL: https://data.worldbank.org/

Published

2026-10-18