FINANCE, MONEY AND CREDIT (Moliya, pul va kredit) ilmiy-ommabop jurnali iqtisodiy sohada ilmiy izlanish olib boruvchi tadqiqotchilar, olimlar, professor-o‘qituvchilar hamda soha mutaxassislari uchun mo‘jallangan bo‘lib, iqtisodiyot tarmoqlariga oid tendensiyalar, mavjud muammolar va ularni bartaraf etishga bag‘ishlangan hamda soha taraqqiyotiga xizmat qiluvchi ilmiy tahlil va takliflardan iborat maqolalar e’lon qilinadi. Jurnal ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-ommabop nashr hisoblanib, A4 formatda yiliga 6 (olti) marta o‘zbеk (kirill yoki lotin alifbosida), rus va ingliz tillarida mamlakatimiz va xorijiy tadqiqotchilarga ilmiy izlanishlarni olib borish uchun mo‘ljallangan davriy elektron nashr sifatida e’lon etiladi.
OʻZBEKISTONDA YASHIL SUGʻURTA MAHSULOTLARINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda ESG tamoyillari asosida yashil sug‘urta mahsulotlarini rivojlantirishning nazariy va amaliy asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqotda yashil sug‘urta mahsulotlarining mazmuni, ularning sug‘urta bozoridagi o‘rni hamda ekologik va iqlimoiy risklarni boshqarishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Xalqaro tajriba va milliy sharoitlar asosida O‘zbekistonda joriy etilishi mumkin bo‘lgan yashil sug‘urta mahsulotlari turlari va ularning kutilayotgan samaralari aniqlangan. Tadqiqot natijalari yashil sug‘urta mahsulotlarini rivojlantirish sug‘urta bozorining barqarorligi, raqobatbardoshligi va innovatsion rivojlanishini ta’minlashda muhim omil ekanini ko‘rsatadi.
yashil sug‘urta, ESG tamoyillari, sug‘urta bozori, barqaror rivojlanish, ekologik risklar, yashil moliya.
BANK SEKTORIDA DAROMAD VA XARAJATLAR SAMARADORLIGINI OSHIRISH YО‘LLARI
Mazkur maqolada О‘zbekiston Respublikasi bank sektorida daromad va xarajatlar shakllanishi, ularning tarkibiy tuzilishi hamda samaradorlik kо‘rsatkichlari statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Shuningdek, foizsiz daromadlar bilan befoiz xarajatlar о‘rtasidagi korrelyatsion bog‘liqlik aniqlanib, bank sektorining moliyaviy barqarorligiga ta’sir etuvchi omillar ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tahlil natijalari asosida bank sektorining daromadliligini oshirish hamda xarajatlarni optimallashtirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
bank sektori, foizli daromad, foizsiz daromad, bank xarajatlari, sof foyda, rentabellik, ROA, ROE, moliyaviy barqarorlik.
MAMLAKATIMIZDA KLASTERLAR FAOLIYATINING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Mazkur maqola O‘zbekiston Respublikasida klasterlar faoliyatining rivojlanitsh tendensiyalarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda klaster yondashuvining nazariy asoslari, uning innovatsion iqtisodiyotni shakllantirishdagi o‘rni hamda agroklasterlarning hududiy rivojlanishdagi ahamiyati yoritilgan. Maqolada 2018-2024-yillar davomida O‘zbekiston iqtisodiyotining asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari, xususan yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmi, unda sanoat va to‘qimachilik tarmoqlarining ulushi, klasterlarning eksport-import hajmi, ularga kiritilgan investitsiyalar tahlil qilingan.
paxta-to‘qimachilik klasterlari, agroklaster, investitsiya, YaIM, eksport, import, integratsiya, moliyaviy barqarorlik
BUDJETLARARO MUNOSABATLARNI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI MAHALLIY BUDJETLAR DAROMADLARI BARQARORLIGINI TA’MINLASH
Maqolada mahalliy budjetlar daromadlarini mustahkamlashda budjetlararo munosabatlarning o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Mahalliy budjetlar daromadlarini tartibga solishda budjetlararo munosabatlarning amal qilish mexanizmi, shuningdek mahalliy budjetlarga ajratilayotgan transfertlar, ular orqali mahalliy budjetlar daromadlarini mustahkamlash yo‘llari asoslangan. Mahalliy budjetlar xarajatlarining qoplanish manbalari va unda budjetlararo taqsimotlarlar holati amaliy ma’lumotlar asosida keltirilgan. Shuningdek, olib borilgan izlanishlar asosida ilmiy taklif va xulosalar shakllantirilgan.
budjetlararo munosabatlar, mahalliy budjet daromadlari, mahalliy budjet xarajatlari, maqsadli transfertlar, soliqli daromadlar, tartibga soluvchi budjetlararo transfertlar.
ИНТЕГРАЛЬНАЯ ОЦЕНКА ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ: МЕЖДУНАРОДНАЯ ПРАКТИКА И КОНТЕКСТ УЗБЕКИСТАНА
Статья носит методологический и обзорно-аналитический характер и направлена на систематизацию существующих подходов к интегральной количественной оценке цифровой трансформации (ЦТ) коммерческих банков. В ней также обобщен международный опыт исследования взаимосвязи ЦТ и эффективности банковской деятельности. Проанализировано текущее состояние и ключевые направления цифровизации банковской системы Узбекистана. Полученные результаты формируют концептуальную основу для последующей разработки авторского интегрального индекса ЦТ банков Узбекистана и проведения эмпирического анализа его взаимосвязи с показателями финансовой эффективности.
цифровая трансформация, банковская деятельность, финтех, цифровая зрелость, интегральный индекс.
XORIJIY MAMLAKATLARDA PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARI FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada global paxta-to‘qimachilik sanoatining klaster asosida rivojlanish tendensiyalari, yetakchi mamlakatlar tajribasi hamda investitsion faoliyatning ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi taraqqiy etgan mamlakatlarda paxta-to‘qimachilik klasterlari orqali investitsiya jalb qilish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va eksport salohiyatini mustahkamlash mexanizmlarini ilmiy asosda baholashdan iborat. Shuningdek, tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, klasterlarga yo‘naltirilgan investitsiyalar sanoatni modernizatsiya qilish, yuqori texnologiyalarni joriy etish, ish o‘rinlari yaratish va raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishni ta’minlashda muhim strategik omil hisoblanadi. Shu bilan birga, pandemiya davrida yuzaga kelgan global ta’minot zanjiri muammolari sanoatni diversifikatsiya qilish va innovatsion yondashuvlarni kuchaytirish zarurligini ko‘rsatdi.
paxta-to‘qimachilik sanoati, klasterlar, investitsion faoliyat, sanoat klasterlari, eksport salohiyati, innovatsiya, iqtisodiy samaradorlik, barqaror rivojlanish, xalqaro savdo.
MONETAR SIYOSAT INSTRUMENTLARINING O‘ZBEKISTON SAVDO BALANSIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada monetar siyosat instrumentlarining O‘zbekiston savdo balansiga ta’siri nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida asosiy foiz stavkasi, pul massasi va valyuta kursi kabi monetar ko‘rsatkichlarning eksport va import dinamikasiga ta’siri baholanadi. O‘tkazilgan tahlillar monetar siyosat instrumentlarining savdo balansiga qisqa va o‘rta muddatlarda turlicha ta’sir ko‘rsatishini aniqladi. Xususan, valyuta kursi kanali savdo balansini shakllantirishda eng muhim omil sifatida namoyon bo‘lib, pul-kredit siyosatining muvofiqlashtirilgan qo‘llanilishi tashqi savdo barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etishi asoslab berildi.
monetar siyosat, savdo balansi, foiz stavkasi, valyuta kursi, pul massasi, tashqi savdo.
MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING O‘ZIGA XOSLIKLARI
Moliyaviy texnologiyalardan foydalanishning o‘ziga xosliklarini oʻrganishda turli iqtisodchi olimlarning ilmiy fikrlari va mulohazalari oʻrganilgan. Moliyaviy texnologiya loyihalarining iqtisodiyotdagi hamda moliya tizimidagi o‘rni, turlari hamda xalqaro amaliyotdagi ayrim ko‘rsatkich tahlil qilingan. Olib borilgan tahlillar asosida xulosalar va takliflar shakllantirilgan.
moliyaviy texnologiyalar, robo-maslahatchi, moliyaviy inklyuziya, Big Data, neo banking, regTech, investitsiya.
BIG DATA VA SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA BANK IQTISODIY XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada Big Data va sun’iy intellekt texnologiyalari asosida banklarning iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash mexanizmlari nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida raqamli transformatsiya sharoitida bank iqtisodiy xavfsizligiga tahdid soluvchi asosiy risklar aniqlanib, ularni kamaytirishda Big Data va sun’iy intellektga asoslangan yondashuvlarning o‘rni yoritilgan. Maqolada tranzaksiyalarni real vaqt rejimida tahlil qilish, kredit skoring va kiberxavfsizlik monitoringi kabi mexanizmlarning bank iqtisodiy xavfsizligini mustahkamlashdagi ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari Big Data va sun’iy intellekt texnologiyalarini bank amaliyotiga izchil joriy etish moliyaviy barqarorlikni oshirish, risklarni boshqarish va iqtisodiy xavfsizlikning yuqori darajasini ta’minlashga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
bank iqtisodiy xavfsizligi, Big Data, sun’iy intellekt raqamli texnologiyalar, moliyaviy firibgarlik, kiberxavfsizlik, risklarni boshqarish.
ФИНАНСОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В СИСТЕМЕ РАЗВИТИЯ ФИНАНСОВОГО РЫНКА УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматривается роль финансовых технологий в системе развития финансового рынка Узбекистана в условиях цифровой трансформации экономики. Проанализированы основные направления внедрения FinTech и их влияние на ключевые сегменты финансового рынка. На основе сопоставления международной практики и национальных особенностей выявлены факторы, сдерживающие и стимулирующие развитие финансовых технологий. Сделан вывод о значительном потенциале FinTech для повышения эффективности, финансовой инклюзии и устойчивости финансового рынка Узбекистана.
финансовые технологии, FinTech, финансовый рынок, цифровизация, финансовая инклюзия, инвестиции.
ANALYSIS OF INDICATORS FOR UTILIZING THE EXPORT POTENTIAL OF REGIONAL TERRITORIES
The effectiveness of leveraging the export potential of the Khorezm region’s cities and districts is examined in this article. The study looks at the export structure, production resources, and economic prospects of the regions, emphasizing both the benefits and current obstacles of entering international markets. The theoretical underpinnings of export potential are evaluated based on an analysis of national and international literature, and the elements influencing the effectiveness of export activities are identified in the Khorezm region. Additionally, useful suggestions are created to lessen regional differences, broaden export markets, diversify product categories, and encourage the manufacture of completed items with added value
export potential, export efficiency, foreign trade relations, regional economic development, export diversification, competitiveness, investment attractiveness.
INVESTITSIYA FONDLARI FAOLIYATINI SAMARADORLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur ilmiy maqolada investitsiya fondlarining moliyaviy vositachi sifatidagi iqtisodiy mohiyati, ularning qimmatli qog‘ozlar bozoridagi o‘rni va milliy iqtisodiyot rivojlanishiga ta’siri tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida investitsiya fondlari tushunchasiga oid mahalliy va xorijiy ilmiy yondashuvlar tahlil qilinib, ularning tashkiliy-huquqiy xususiyatlari hamda faoliyat mexanizmlari yoritilgan.
investitsiya fondlari, moliyaviy vositachilik, qimmatli qog‘ozlar bozori, institutsional investorlar, investitsiya faoliyati, moliya bozori, investitsiya muhiti, diversifikatsiya, moliyaviy barqarorlik.
MOLIYAVIY HISOBOT AUDITI BOSQICHLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqola O‘zbekiston amaliyotida moliyaviy hisobot auditi bosqichlarini takomillashtirish yo‘nalishlariga bag‘ishlangan bo‘lib, uning kirish qismida Respublikada auditorlik tekshiruvlarini tashkil etish va o‘tkazish, mazkur sohada tadqiqot olib borish dolzarbligining mohiyati ochib berilgan. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston auditorlik amaliyotida auditorlik tekshiruvlarini rejalashtirish, o‘tkazish va tekshiruv natijalarini umumlashtirish jarayonida o‘z yechimini kutayotgan qator muammolar mazmunini tavsiflab, ularni ijobiy hal etish yuzasidan amaliy tavsiyalar shakllantirgan. Maqola yakunida mavzu doirasida ilmiy va amaliy xulosalar umumlashtirilib, tegishli tavsiyalar shakllantirilgan
auditorlik tekshiruvlari, moliyaviy hisobot, auditorlik xizmati, auditor, auditorlik tashkiloti, auditorlik tekshiruvi buyurtmachisi, auditorlik tekshiruvi natijalari, auditorlik xulosasi, moliyaviy hisobot auditi, turdosh auditorlik xizmatlar
ФИНАНСОВЫЕ РИСКИ В ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКЕ И РОЛЬ СТРАХОВАНИЯ В ИХ СНИЖЕНИИ
Цифровая экономика трансформирует структуру финансовых рисков, усиливая влияние кибернетических, операционных и системных рисков наряду с традиционными финансовыми угрозами. В статье рассматриваются финансовые риски в цифровой экономике и раскрывается роль страхования в их снижении. На основе анализа научных источников обобщены основные виды рисков и страховые механизмы их минимизации. Показано, что страхование является важным инструментом обеспечения финансовой устойчивости в условиях цифровизации
цифровая экономика, финансовые риски, страхование, киберриски, управление рисками.
YASHIL BANK MAHSULOTLARINING RISKLARI VA ULARNI BOSHQARISH MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada tijorat banklari tomonidan joriy etilayotgan yashil bank mahsulotlarining asosiy risk turlari va ularni boshqarish mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida yashil moliyalashtirishga xos kredit, bozor, likvidlik, ESG hamda reputatsion risklar aniqlanib, ularning bank faoliyatiga ta’siri baholanadi. Risklar matritsasi asosida risklarning ustuvorlik darajasi belgilab beriladi va tijorat banklarida yashil bank mahsulotlari risklarini samarali boshqarish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
yashil bank mahsulotlari, yashil moliyalashtirish, bank risklari, ESG risklari, risk-menejment
KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI MOLIYALASHTIRISH AMALIYOTINING XORIJ TAJRIBASI VA UNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada kichik biznes subyektlarini moliyalashtirishning xorijiy mamlakatlarda shakllangan amaliy mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar misolida kichik biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashda qo‘llanilayotgan bank kreditlari, mikromoliyalashtirish institutlari, venchur kapital, kredit kafolatlash jamg‘armalari, davlat subsidiyalari, grantlar hamda raqamli moliyaviy platformalarga asoslangan muqobil moliyalashtirish vositalarining institutsional va funksional xususiyatlari o‘rganilgan. Shuningdek, xorijiy tajribada kichik biznesni moliyalashtirishda risklarni kamaytirish, kredit resurslaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish va moliyaviy inklyuziyani ta’minlashga qaratilgan mexanizmlar, jumladan, davlat-xususiy sheriklik asosidagi moliyalashtirish modellari, kredit reytingi va skoring tizimlari, moliyaviy texnologiyalar (FinTech) asosidagi innovatsion yеchimlar tahlil etilgan. Maqolada kichik biznes subyektlarining moliyalashtirishga bo‘lgan ehtiyojlari va real sektor bilan integratsiyalashgan holda moliyaviy resurslardan samarali foydalanish masalalari iqtisodiy-statistik va taqqoslama tahlil usullari asosida baholangan.
kichik biznes, moliyalashtirish, bank kreditlari, tadbirkorlik, davlat budjeti, FinTech, real sektor, davlat-xususiy sheriklik
O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI BANK XIZMATLARINING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Ushbu maqolada raqamli bank xizmatlarining mohiyati, ularning iqtisodiy ahamiyati hamda bank tizimida shakllanish va rivojlanish bosqichlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil etilgan. Tadqiqot doirasida raqamli transformatsiya sharoitida bank xizmatlarini ko‘rsatishning an’anaviy shakllaridan raqamli platformalarga bosqichma-bosqich o‘tish jarayoni tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada masofaviy bank xizmatlari, mobil va internet-banking tizimlarining rivojlanish tendensiyalari hamda ularning bank faoliyati samaradorligiga ta’siri ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan yoritilgan.
raqamli bank xizmatlari, raqamli transformatsiya, bank tizimi, masofaviy bank xizmatlari, mobil banking, internet-banking, moliyaviy texnologiyalar (FinTech), moliyaviy inklyuziya, bank raqobatbardoshligi, bank daromadlari.
TIJORAT BANKLARIDA CHAKANA KREDITLASH AMALIYOTINI FICO VA VANTAGESCORE BILAN INTEGRATSIYASI
Ushbu maqolada FICO va VantageScorening tijorat banklaridagi chakana kreditlash amaliyotiga integratsiyalashuvi masalasi tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida kredit reytinglarining bankning kredit berish qarorlariga, foiz stavkalarini belgilash hamda kredit riskini baholash jarayonlariga ko‘rsatadigan ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, tijorat banklari va onlayn kredit platformalarining solishtirma ma’lumotlari tahlil qilinib, kredit olish imkoniyatini belgilaydigan asosiy omillar aniqlangan. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, FICO va VantageScore modellarini avtomatlashtirilgan kredit qarorlari tizimiga integratsiya qilish kredit risklarini aniq prognoz qilish, kredit portfelining sifatini oshirish hamda turli mijoz profillari uchun imkoniyatlarni kengaytirishga xizmat qiladi
chakana kreditlash, tijorat banklari, FICO, VantageScore, kredit skoring, kredit, riskni baholash
ФОРМИРОВАНИЯ ЦИФРОВОЙ УНИВЕРСИТЕТСКОЙ ЭКОСИСТЕМЫ И КЛЮЧЕВЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ ЕЁ РАЗВИТИЯ
Статья посвящена анализу процессов формирования цифровой университетской экосистемы и выявлению ключевых направлений её развития. Обосновано, что эффективное функционирование цифровой экосистемы университета предполагает комплексную интеграцию образовательных платформ, аналитических инструментов, технологий больших данных и искусственного интеллекта в единое цифровое пространство. На основе сравнительного анализа определены приоритетные задачи развития цифровой инфраструктуры высших учебных заведений Узбекистана, а также направления повышения их цифровой зрелости и конкурентоспособности в условиях цифровой трансформации образования.
цифровая экосистема, университет, цифровая трансформация, big data, искусственный интеллект.
МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ПРАВОВОГО РЕГУЛИРОВАНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКИХ ОТНОШЕНИЙ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ
В статье рассматривается международный опыт правового регулирования экономических отношений в условиях цифровой экономики. Анализируются основные модели и подходы к регулированию цифровых рынков, электронной коммерции, деятельности цифровых платформ и трансграничных экономических операций. Особое внимание уделяется роли международных организаций и наднациональных институтов в формировании правовых стандартов цифровой экономики. На основе сравнительного и количественного анализа выявлены ключевые эффекты правового регулирования, включая снижение транзакционных издержек, рост цифровой торговли и повышение инвестиционной привлекательности. Сделаны выводы о целесообразности применения комбинированного подхода к правовому регулированию экономических отношений в условиях цифровизации.
цифровая экономика, правовое регулирование, экономические отношения, цифровые платформы, электронная коммерция, международный опыт.
Copyright (c) 2025 FINANCE, MONEY AND CREDIT
INSON KAPITALIDAN SAMARALI FOYDALANISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING ZARURIYATI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiyaning inson kapitalini rivojlantirishdagi o‘rni va ahamiyati mintaqaviy jihatdan, xususan, Xorazm viloyati misolida tahlil etilgan. Maqolada xalqaro va milliy statistik ma’lumotlar, Jahon banki, OECD va UNDP hisobotlari asosida inson kapitali va raqamli texnologiyalar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik yoritilgan. Ta’lim, sog‘liqni saqlash, bandlik va davlat xizmatlari sohalarida raqamli yechimlarning joriy etilish darajasi baholanib, hududiy tafovutlar aniqlangan. Shuningdek, Xorazm viloyatida raqamli transformatsiyani jadallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
inson kapitali, raqamli transformatsiya, raqamli iqtisodiyot, mintaqaviy rivojlanish.
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN INVESTITSION LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada tijorat banklari tomonidan investitsion loyihalarni moliyalashtirish jarayonlarini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil etiladi. Shuningdek, tijorat banklarining loyihaviy moliyalashtirishdagi ishtirokini kuchaytirish, kredit portfelining sifatini oshirish va cash-flow asosidagi moliyalashtirish modeliga o‘tishni kengaytirish orqali iqtisodiyotning barqaror va innovatsion rivojlanishini ta’minlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
tijorat banklari, investitsion loyihalar, loyihaviy moliyalashtirish, bank tizimini transformatsiyalash, kredit portfeli, risklarni boshqarish, raqamli bank xizmatlari, sindikatlashgan kreditlar.
TRANSPORT LOGISTIKASIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA AXBOROT TIZIMLARI INTEGRATSIYASI
Maqolada transport logistikasi va ta’minot zanjirlarini raqamli texnologiyalar va axborot tizimlari orqali integratsiyalash masalalari tahlil qilinadi. Maqolada raqamli texnologiyalarni joriy etishning strategik ahamiyati, xarajatlarni qisqartirish, xizmat sifati va logistika zanjirining raqobatbardoshligini oshirishdagi roli bayon qilinadi.
raqamli texnologiyalar, axborot tizimlari, transport logistikasi, ta’minot zanjiri, integratsiya, barqarorlik, shaffoflik.
BIG DATA VA STATISTIK TAHLIL ASOSIDA BIZNES QARORLARNI QABUL QILISH
Ushbu maqolada Big Data texnologiyalari va statistik tahlilning biznes qarorlar qabul qilish jarayonidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Katta hajmdagi va turli manbalardan olinadigan ma’lumotlarni qayta ishlash orqali qarorlar qabul qilish imkoniyatlari yoritib beriladi. Shuningdek, Big Data va statistik tahlil yordamida risklarni aniqlash va kamaytirish, iste’molchilar xatti-harakatlarini tahlil qilish, marketing strategiyalarini samarali rejalashtirish hamda operatsion faoliyatni optimallashtirish yo‘nalishlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari Big Data texnologiyalari va statistik tahlildan foydalanish biznes jarayonlarining samaradorligini oshirish va raqobatbardoshlikni ta’minlashda muhim omil ekanini ko‘rsatadi.
big data, biznes qarorlari, data-driven kompaniyalar, tahlil, riskni boshqarish, marketing samaradorligi.
MAMLAKATDA AHOLI BANDLIGINI OSHIRISHNING EKONOMETRIK TAHLILI
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda bandlik sohasining amaldagi holati, xususan, mehnat bozorining rivojlanishining asosiy koʻrsatkichlari, bandlik va ishsizlik darajalari hamda hududlar kesimidagi farqlar statistik metodlar yordamida tizimli tarzda tahlil qilindi. Shuningdek, bandlikka taʼsir koʻrsatuvchi iqtisodiy, ijtimoiy va demografik omillar kompleks yondashuv asosida sintez qilinib, ularning oʻzaro bogʻliqligi va taʼsir darajasi baholandi. Tadqiqot jarayonida bandlikka bevosita taʼsir etuvchi asosiy oʻzgaruvchilar aniqlanib, ularning mehnat bozori barqarorligini taʼminlashdagi oʻrni yuzasidan ilmiy xulosalar, fikr va mulohazalar bayon etildi.
YaIM, soliq, tugʻilish darajasi, foiz stavkasi, ishchi kuchi, bandlik.
THE IMPACT OF CURRENCY POLICY REFORMS ON CAPITAL ACCUMULATION
This article analyzes trends in the development of investments in fixed capital as a result of reforms implemented within the framework of liberalizing the currency system in the Republic of Uzbekistan. An analysis based on official statistical data shows that during 2010–2024 the share of state budget funds in the structure of investment financing has been steadily decreasing, while foreign investments, borrowed resources attracted by enterprises with state participation, and financing sources based on public–private partnership (PPP) mechanisms have been increasingly taking their place
foreign direct investment, capital accumulation, banking sector, economic liberalization, public-private partnerships
INFRATUZILMA LOYIHALARNI DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK ASOSIDA AMALGA OSHIRISHNING XORIJ TAJRIBALARI
Ushbu maqola infratuzilma loyihalarni davlat-xususiy sheriklik asosida amalga oshirishning xorij tajribalari mavzusiga bag‘ishlanadi. Maqola xorijiy davlatlarning davlat-xususiy sheriklik (DXSh) modellari, ularning qonunchilik, iqtisodiy va boshqaruv mexanizmlarini o‘rganadi. Shuningdek, maqolada so‘nggi yillarda infratuzilma loyihalarini DXSh modeli asosida amalga oshirish bo‘yicha ilg‘or xorijiy tajribalar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinib, O‘zbekiston va xorijiy mamlakatlarda DXSh mexanizmlarining rivojlanish tendensiyalari qiyosiy tahlil asosida o‘rganildi. Maqolaning asosiy maqsadi infratuzilma sohasida davlat-xususiy sheriklik (DXSh) mexanizmini samarali amalga oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot doirasida DXSh modelining infratuzilma rivojlanishiga ta’siri, uning afzallik va kamchiliklari, turli DXSh modellarining xususiyatlari hamda muvaffaqiyatli loyihalarni amalga oshirishda muhim bo‘lgan huquqiy baza, shaffoflik, xavflarni boshqarish va monitoring mexanizmlari yoritildi. Shuningdek, xorijiy davlatlar tajribasi asosida O‘zbekiston sharoitida DXShni rivojlantirish bo‘yicha strategik yo‘nalishlar va amaliy takliflar ishlab chiqildi.
investitsiya, davlat-xususiy sheriklik, infratuzilma, yalpi ichki mahsulot, xususiy sektor, infratuzilma loyihalari.
HUDUDLARNI IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANTIRISHDA MOLIYAVIY SALOHIYATNING AHAMIYATI
Hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlash va aholi hayot darajasini oshirishda strategik ahamiyatga ega. Shu boisdan, ushbu maqolada mahalliy darajadagi infratuzilma rivoji, resurslarning samarali taqsimlanishiga va makroiqtisodiy barqarorlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatishi borasida tahlillar olib borilgan bo‘lib, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda moliyaviy salohiyatning ahamiyati va moliyaviy salohiyatdan samarali foydalanish bo‘yicha xulosa va takliflar keltirib o‘tilgan.
moliyaviy resurs, moliyaviy salohiyat, investitsiyalar, mahalliy budjet, iqtisodiy o‘sish.
INNOVATSION INFRATUZILMALAR, EKOTIZIMLAR VA KLASTERLASHNING MILLIY IQTISODIYOTDAGI ROLI
Ushbu maqolada innovatsion infratuzilmalar, klasterlar, biznes-inkubatorlar va texnoparklar kabi ekotizimlarning mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishdagi roli va ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada klasterlashning qo‘shimcha qiymat yaratish, yuqori malakali ish o‘rinlarini ta’minlash va texnologiya transferini tezlashtirishdagi ahamiyati yoritib berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, innovatsion ekotizimlar mamlakat iqtisodiyotining modernizatsiyasi va barqaror o‘sishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
innovatsion infratuzilmalar, ekotizimlar, texnoparklar, innovatsion rivojlanish, klasterlash, raqobatbardoshlik, iqtisodiy o‘sish.
ВЛИЯНИЕ АМЕРИКАНСКИХ МАРКЕТПЛЕЙСОВ НА РАЗВИТИЕ ЭЛЕКТРОННОЙ КОММЕРЦИИ В УЗБЕКИСТАНЕ
Данная научная статья посвящена анализу влияния американских торговых платформ на развитие электронной коммерции в Узбекистане. В исследовании рассматриваются структура глобального рынка электронной коммерции, институциональные особенности американских маркетплейсов, а также их интеграция в экономическую среду Узбекистана. Анализ основан на международной статистике, научных исследованиях, отчетах по трансграничной торговле и нормативно-правовых документах. Методология исследования включает сравнительный, системный, структурно-функциональный и институциональный анализ, что позволило выявить ключевые тенденции, барьеры и возможности развития. Результаты показывают значительный потенциал американских платформ для расширения экспорта, ускорения цифровой трансформации и развития внешней торговли Узбекистана. В статье также представлены рекомендации по повышению конкурентоспособности местных предпринимателей и совершенствованию национальной цифровой политики.
электронная коммерция, трансграничная торговля, маркетплейсы, Amazon, Etsy, eBay, цифровая экономика, экспорт, логистика, цифровая инфраструктура.