FINANCE, MONEY AND CREDIT (Moliya, pul va kredit) ilmiy-ommabop jurnali iqtisodiy sohada ilmiy izlanish olib boruvchi tadqiqotchilar, olimlar, professor-o‘qituvchilar hamda soha mutaxassislari uchun mo‘jallangan bo‘lib, iqtisodiyot tarmoqlariga oid tendensiyalar, mavjud muammolar va ularni bartaraf etishga bag‘ishlangan hamda soha taraqqiyotiga xizmat qiluvchi ilmiy tahlil va takliflardan iborat maqolalar e’lon qilinadi. Jurnal ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-ommabop nashr hisoblanib, A4 formatda yiliga 6 (olti) marta o‘zbеk (kirill yoki lotin alifbosida), rus va ingliz tillarida mamlakatimiz va xorijiy tadqiqotchilarga ilmiy izlanishlarni olib borish uchun mo‘ljallangan davriy elektron nashr sifatida e’lon etiladi.
AUDITORLIK FAOLIYATI RIVOJLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNI ANIQLASH VA BAHOLASH
Mazkur tadqiqotda auditorlik faoliyatining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari hamda uning taraqqiyotiga ta’sir etuvchi asosiy omillar tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida Buyuk Britaniya, AQSh, Italiya, Germaniya, Fransiya, Yaponiya, Malayziya va Rossiya kabi davlatlarning auditorlik tizimlari tarixiy, huquqiy va institutsional jihatdan solishtirma tahlil etilgan. Auditorlik faoliyatining rivojlanishida huquqiy-me’yoriy baza, professional institutlar, texnologik innovatsiyalar, auditorlarning mustaqilligi va kasbiy etikasi muhim omillar sifatida asoslab berilgan. Shuningdek, auditorlik tizimlarining xalqaro standartlarga (ISA) integratsiya darajasi va ularning milliy iqtisodiyotga ta’siri baholangan. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston auditorlik tizimini takomillashtirishda xorijiy tajribadan samarali foydalanish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar chiqarish imkonini beradi
auditorlik faoliyati, audit tizimi, xalqaro audit standartlari (ISA), auditor mustaqilligi, professional institutlar, taqqoslama tahlil
JAHON SAVDO TASHKILOTIGA A’ZOLIK – TASHQI IQTISODIY ALOQALARNI RIVOJLANTIRISHNING STRATEGIK YO‘NALISHI
Maqolada mamlakatimizda tashqi iqtisodiy faoliyatni rivojlantirishga qaratilgan chora-tadbirlar, tashqi savdo aloqalarini faollashtirishda imtiyozli savdo rejimlaridan samarali foydalanishning asosiy jihatlari atroflicha yoritilgan. Shuningdek, Jahon savdo tashkiloti (JST) faoliyatining mohiyati, tashqi savdoni rivojlantirishdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. JSTning asosiy tamoyillari, qoidalari hamda muhim funksiyalari keng yoritib berilgan. Bundan tashqari, JSTga a’zolikka kirishning mamlakat iqtisodiyoti uchun ahamiyati va afzalliklari, shuningdek, a’zolikning asosiy shart-sharoitlari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. JSTga a’zolikning tashqi savdo munosabatlariga ta’siri masalasi Xitoy Xalq Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi tajribalari misolida qiyosiy tahlil qilingan. Shu bilan birga, O‘zbekistonning JSTga a’zolikka kirish jarayonida amalga oshirayotgan chora-tadbirlari hamda mazkur tashkilotga a’zo bo‘lish orqali mamlakat tashqi savdo munosabatlarini rivojlantirishda ochiladigan yangi imkoniyatlar bayon etilgan
eksport, import, savdo rejimi, preferensiya, tarif, proteksionizm, integratsiya, xalqaro raqobat, investitsiya, subsidiya
TIJORAT BANKLARIDA ICHKI AUDIT TIZIMINING BOSHQARUV QARORLARINI QABUL QILISHDAGI ROLI
Mazkur maqolada tijorat banklarida ichki audit tizimining boshqaruv qarorlarini qabul qilishdagi roli tahlil qilingan. Bank tizimini isloh qilish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro standartlarni joriy etish sharoitida ichki auditning strategik ahamiyati ortib borayotganligi asoslangan. Tadqiqotda ichki auditning anʼanaviy nazorat funksiyasidan strategik maslahat institutiga transformatsiyalashuvi, riskka asoslangan audit yondashuvining boshqaruv qarorlari sifatiga taʼsiri, raqamlashtirish va sunʼiy intellekt texnologiyalarining audit jarayonlariga integratsiyasi masalalari yoritilgan. Tahlillar natijasida ichki audit tizimi bilan korporativ boshqaruv sifati oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqlik mavjudligi aniqlangan. Shuningdek, amaliyotdagi muammolar – ichki audit xizmatining mustaqillik darajasi yetarli emasligi, tavsiyalar ijrosi monitoringi sustligi tahlil qilingan. Tadqiqot yakunida ichki audit tizimini takomillashtirish boʻyicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
tijorat banklari, ichki audit, boshqaruv qarorlari, riskka asoslangan audit, korporativ boshqaruv, moliyaviy barqarorlik, risk-menejment, raqamlashtirish, sunʼiy intellekt, xalqaro audit standartlari, kredit riski, nazorat tizimi, strategik rejalashtirish, bank islohotlari
O‘ZBEKISTONDA AUDITORLIK XIZMATLARI BOZORINING JORIY HOLATI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Mazkur tadqiqotda O‘zbekistonda auditorlik xizmatlari bozorining hozirgi holati, rivojlanish tendensiyalari va mavjud muammolari tahlil qilingan. Ishda auditorlik faoliyatining normativ-huquqiy bazasi shakllanishi, moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (IFRS) hamda xalqaro audit standartlari (ISA)ga bosqichma-bosqich o‘tish jarayoni va so‘nggi yillarda amalga oshirilgan islohotlarning mazmuni yoritilgan. Shuningdek, auditorlik xizmatlari bozoridagi asosiy muammolar — malakali kadrlar yetishmasligi, xalqaro sertifikatga ega auditorlar ulushining pastligi, xizmatlar sifati, raqobat muhiti, raqamlashtirish darajasining yetarli emasligi va bozor ulushining pastligi kabi omillar tahlil etilgan. Statistik ko‘rsatkichlar asosida auditorlar soni, auditorlik tashkilotlari faoliyati va auditorlik xulosalari turlari bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan. Tadqiqot yakunida auditorlik faoliyatini 2025–2030-yillarda rivojlantirishning uch bosqichli modeli taklif etilgan bo‘lib, unda qonunchilikni takomillashtirish, raqamli audit tizimini joriy etish, xalqaro integratsiyani kuchaytirish hamda milliy auditorlik brendini shakllantirish masalalari ilgari surilgan. Natijada auditorlik xizmatlari sifati va hajmini oshirish, moliyaviy shaffoflikni ta’minlash hamda investorlar ishonchini mustahkamlashga erishish mumkinligi asoslab berilgan
auditorlik faoliyati, auditorlik xizmatlari bozori, moliyaviy shaffoflik, xalqaro audit standartlari (ISA), moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (IFRS), raqamli audit, auditorlik xulosasi, investitsion jozibadorlik, sifat nazorati, institutsional islohotlar
SUNʼIY INTELLEKT – KORXONALARDA ICHKI NAZORAT TIZIMINI SHAKLLANTIRISH VOSITASI SIFATIDA
Mazkur maqolada sunʼiy intellekt texnologiyalarining korxonalarda ichki nazorat tizimini shakllantirish va takomillashtirishdagi o‘rni nazariy hamda amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda anʼanaviy ichki nazorat tizimlarining reaktiv xususiyati va ularning raqamli iqtisodiyot sharoitidagi cheklovlari tahlil qilinib, sunʼiy intellekt asosidagi nazorat modelining proaktiv, uzluksiz va adaptiv boshqaruv mexanizmi sifatidagi ustunliklari asoslab berilgan. Shuningdek, katta hajmdagi maʼlumotlarni real vaqt rejimida qayta ishlash, anomaliyalarni aniqlash, firibgarlik risklarini erta bosqichda prognozlash hamda inson omilini minimallashtirish imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqot natijalari sunʼiy intellektni ichki nazorat tizimiga integratsiya qilish korporativ boshqaruv sifatini oshirish, moliyaviy xavfsizlikni mustahkamlash va investitsion jozibadorlikni kuchaytirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi
sunʼiy intellekt, ichki nazorat, ichki audit, raqamli transformatsiya, risklarni boshqarish, moliyaviy xavfsizlik, korporativ boshqaruv, uzluksiz monitoring, firibgarlikni aniqlash, raqamli audit
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIGA TAKLIF ETILAYOTGAN KREDIT MAHSULOTLARI
Mazkur maqolada tijorat banklari tomonidan kichik biznes subyektlariga taklif etilayotgan kredit mahsulotlarining turlari, ularning iqtisodiy mazmuni, shakllanish mexanizmlari hamda amaliy qo‘llanilish xususiyatlari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida kichik biznesni moliyalashtirishning an’anaviy va zamonaviy shakllari, jumladan aylanma mablag‘larni to‘ldirish kreditlari, investitsion kreditlar, overdraft, faktoring, lizing va raqamli kredit mahsulotlari tizimli ravishda o‘rganilgan. Shuningdek, bank kredit mahsulotlarining foiz siyosati, garov ta’minoti, kreditlash muddatlari va risklarni boshqarish mexanizmlarining kichik biznes faoliyatiga ta’siri baholangan. O‘zbekiston bank tizimida kichik biznesni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan davlat dasturlari va imtiyozli kredit liniyalarining ahamiyati ochib berilgan
kichik biznes, tijorat banklari, kredit mahsulotlari, investitsion kredit, aylanma mablag‘, faktoring, lizing, raqamli kreditlash, risklarni boshqarish
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA LIZING AKTIVLARI VA MAJBURIYATLARINI BAHOLASHDA QOʻLLANILAYOTGAN VOSITALARNING TAHLILIY JARAYONLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasida lizing aktivlari va majburiyatlarini baholash metodologiyasi, MHXS 16 “Ijaralar” standartining joriy etilishi natijasida yuzaga kelgan oʻzgarishlar va tahliliy vositalar koʻrib chiqilgan. Tadqiqotda lizing subyektlari faoliyatida diskontlash stavkasini aniqlash, foydalanish huquqi shaklidagi aktivlarni baholash hamda skoring modellaridan foydalanish amaliyoti tahlil qilingan
lizing, MHXS 16, aktivlarni baholash, lizing majburiyatlari, diskontlash stavkasi, NPV, skoring modellari
O‘ZBEKISTON BANKLARINING AML TIZIMLARIDA SUN’IY INTELLEKT: STRATEGIK ZARURAT VA JORIY ETISH YO‘LLARI
O‘zbekiston bank tizimi tranzaksiyalarning eksponensial o‘sishi va masofaviy xizmatlarning kengayishi bilan tavsiflanadigan raqamli transformatsiya davrini boshdan kechirmoqda. Pul yuvishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashning an’anaviy tizimlari shubhali operatsiyalarni aniqlash samaradorligida sezilarli cheklovlarni ko‘rsatmoqda. Maqolada O‘zbekiston tijorat banklarining AML tizimlariga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etishning tanqidiy zarurligi asoslanadi, sektorning joriy holati, tartibga solish talablari va milliy qonunchilik xususiyatlari tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasining sun’iy intellekt sohasidagi normativ-huquqiy bazasi – strategiyalar, farmonlar, qarorlar va qonunlar – batafsil tahlil qilinadi hamda ularni samarali bajarish uchun sun’iy intellektni qo‘llash yo‘nalishlari belgilanadi. Joriy etishning asosiy muammolari va ularni yumshatish strategiyalari ko‘rib chiqildi, respublika bank tizimi xususiyatlarini hisobga olgan holda texnologik transformatsiyaning bosqichma-bosqich yo‘l xaritasi ishlab chiqildi
sun’iy intellekt, AML, moliyaviy monitoring, raqamli transformatsiya, mashinali o‘rganish, federativ o‘rganish, joriy etish yo‘l xaritasi, O‘zbekiston bank tizimi
OʻZBEKISTONDA INKLYUZIV OʻSISHNI TAʼMINLASHDA MAKROIQTISODIY SIYOSAT INSTRUMENTLARIDAN FOYDALANISHNING ILMIY-USLUBIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada Oʻzbekiston sharoitida inklyuziv iqtisodiy oʻsishni taʼminlashda makroiqtisodiy siyosat instrumentlaridan foydalanishning ilmiy-uslubiy asoslarini yanada takomillashtirish masalalari kompleks tarzda tadqiq etiladi. Tadqiqot jarayonida anʼanaviy iqtisodiy oʻsish modellari asosan miqdoriy koʻrsatkichlarga tayanishi va ijtimoiy taqsimot omillarini yetarli darajada hisobga olmasligi asoslab beriladi. Inklyuziv oʻsish konsepsiyasining nazariy tamoyillariga tayangan holda fiskal, monetar, investitsion va institutsional mexanizmlarning oʻzaro uygʻunlashuvi hamda ularning ijtimoiy-iqtisodiy natijalarga taʼsir mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida inklyuziv oʻsishni boshqarishda faqat YaIM oʻsish surʼatlariga emas, balki daromadlar taqsimoti, kambagʻallik darajasi, bandlik sifati va inson kapitali rivojlanishini aks ettiruvchi natijaviy indikatorlar tizimiga tayangan holda koʻp bosqichli, integratsiyalashgan makroiqtisodiy modelni shakllantirish zarurligi ilmiy jihatdan asoslab beriladi
inklyuziv iqtisodiy oʻsish, makroiqtisodiy tartibga solish, fiskal siyosat, monetar siyosat, institutsional islohotlar, daromadlar tengsizligi, kambagʻallikni kamaytirish, inson kapitali, ijtimoiy barqarorlik
ЦИФРОВАЯ ТРАНСФОРМАЦИЯ ГОСУДАРСТВЕННОГО АУДИТА СОЦИАЛЬНЫХ РАСХОДОВ: ПЕРЕХОД К DATA-DRIVEN МОДЕЛИ КОНТРОЛЯ
В статье рассмотрены вопросы цифровой трансформации государственного аудита и её влияния на эффективность управления социальными расходами в Республике Узбекистан. Раскрыты современные подходы к контролю бюджетных средств на основе внедрения информационных систем и data-driven технологий. Проанализирована практика цифрового аудита, выявлены ключевые тенденции и региональные дисбалансы в распределении финансовых ресурсов. На основе сравнительно-аналитического подхода сопоставлен национальный опыт с рекомендациями международных финансовых институтов. Сделаны выводы о повышении прозрачности, снижении коррупционных рисков и укреплении доверия общества. Предложены направления совершенствования цифровых механизмов аудита в целях рационального использования бюджетных средств и устойчивого развития регионов
государственный аудит, социальные расходы, цифровая трансформация, data-driven управление, риск-ориентированный контроль, аналитика данных, публичные финансы, цифровой мониторинг, бюджетная прозрачность, институциональная модернизация
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN ALOQA SOHASINI MOLIYALASHTIRISH BORASIDAGI ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR
Mazkur maqolada tijorat banklarining aloqa (telekommunikatsiya) sohasini moliyalashtirish amaliyotini takomillashtirishning xorijiy tajribasi tahlil qilinadi. Xususan, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarda telekommunikatsiya infratuzilmasini moliyalashtirishda qo‘llanilayotgan kreditlash mexanizmlari, loyiha moliyalashtirish (project finance), sindikatlashgan kreditlar, davlat-xususiy sheriklik (DXSh) asosidagi investitsiya modellari hamda raqamli bank xizmatlarining o‘rni o‘rganiladi. Shuningdek, banklar tomonidan risklarni boshqarish, uzoq muddatli resurs bazasini shakllantirish va innovatsion moliyaviy instrumentlardan foydalanish amaliyoti yoritiladi. Tahlil natijalari asosida milliy bank amaliyotini takomillashtirish, aloqa sohasiga investitsiyalar hajmini oshirish hamda moliyaviy barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi
tijorat banklari, aloqa sohasi, telekommunikatsiya, moliyalashtirish mexanizmlari, loyiha moliyalashtirish, sindikatlashgan kredit, davlat-xususiy sheriklik, investitsiya loyihalari, risklarni boshqarish, innovatsion moliyaviy instrumentlar, xorij tajribasi
ASOSIY KAPITALGA INVESTITSIYALARNI MOLIYALASHTIRISHDA DAVLAT DASTURLARINING O‘RNI VA AHAMIYATI
Maqolada asosiy kapitalga investitsiyalar tushunchasining iqtisodiy mazmun-mohiyati turli iqtisodchi olimlarning nazariy qarashlari va yondoshuvlari asosida tadqiq etilgan. Bundan tashqari, milliy iqtisodiyotda asosiy kapitalga investitsiyalarni moliyalashtirishda davlat dasturlarining ahamiyati, bu borada rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar tajribalari o‘rganilgan. Rivojlangan mamlakatlarda yirik infratuzilma va innovatsion investitsiya loyihalari davlat investitsiya dasturlari doirasida qo‘llab-quvvatlanishi, rivojlanayotgan mamlakatlarda esa davlat investitsiya dasturlari ko‘proq iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiruvchi lokomotiv sifatida qaralishi aniqlandi. Shuningdek, tadqiqot yakunida tegishli xulosa va tavsiyalar berilgan
investitsiya, asosiy kapital, jismoniy aktivlar, davlat dasturi, yalpi talab, infratuzilma, modernizatsiya, marjinal samaradorlik, investitsiya siyosati
KICHIK BIZNESDA INVESTITSIYALARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada mamlakatimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar sharoitida kichik biznes subyektlarini rivojlantirish va ularning investitsion faolligini oshirish masalalari tahlil qilinadi. Xususan, Andijon viloyati misolida kichik biznesda asosiy kapitalga yo‘naltirilgan investitsiyalar hajmiga ta’sir etuvchi omillar iqtisodiy-statistik usullar asosida o‘rganilgan
kichik biznes, investitsiya, asosiy kapital, infratuzilma, investitsion faollik, iqtisodiy o‘sish, hududiy rivojlanish, mehnat resurslari, eksport salohiyati, korrelyatsion tahlil, regressiya tahlili
OʻZBEKISTONDA MAHALLIY BUDJET DAROMADLARINING TARKIBIY TUZILISHI VA ULARNING DINAMIK TAHLILI
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda mahalliy budjet daromadlarining tarkibiy tuzilishi va ularning dinamik oʻzgarish tendensiyalari tahlil qilingan. Mahalliy budjet daromadlarining asosiy manbalari — soliqli va nosoliq tushumlar, transfertlar hamda boshqa moliyaviy manbalarning ulushi va vaqt mobaynidagi oʻzgarish surʼatlari oʻrganilgan. Shuningdek, hududlar kesimida daromadlar shakllanishining oʻziga xos jihatlari va budjet barqarorligiga taʼsir etuvchi omillar baholangan. Qolaversa, maqolada daromadlar bazasini diversifikatsiya qilish hamda budjet prognozlash tizimini takomillashtirish boʻyicha ilmiy xulosalar ishlab chiqishga xizmat qiladi
mahalliy budjet, budjet daromadlari, soliq tushumlari, nosoliq daromadlar, budjet transfertlari, tarkibiy tuzilma, dinamik tahlil, hududiy moliya, budjet barqarorligi
DONNI QAYTA ISHLASH KORXONALARIDA STRATEGIK BOSHQARUV HISOBINING XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada ishlab chiqarish tizimi va texnologiyalarini rivojlanishi, menejment nazariyasi va amaliyotini takomillashtirilishi oqibatida mavjud boshqaruv hisobini takomillashtirish va sifatini oshirishga ehtiyojning yanada ortishi natijasida boshqaruv hisobining turlaridan biri strategik boshqaruv hisobi tushunchasini ilmiy asosda tahlil qilish, uning zamonaviy usullarini ko‘rib chiqish va korxonalarda samarali qo‘llanilishi masalalari yoritilgan
 strategik boshqaruv hisobi, activity-based costing, balanced scorecard, kpi, mahsulot tannarxi, boshqaruv qarorlari, moliyaviy tahlil
INSON KAPITALINING IQTISODIY MAZMUNI VA UNING MINTAQA IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHIDAGI O‘RNI
Mazkur maqolada inson kapitalining iqtisodiy mazmuni hamda uning mintaqaviy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishdagi roli nazariy va empirik asosda tahlil etiladi. Klassik va zamonaviy yondashuvlar umumlashtirilib, O‘zbekiston bo‘yicha makroiqtisodiy ikkilamchi statistik ma’lumotlar asosida tahlil o‘tkazildi. Natijalar inson kapitalining iqtisodiy o‘sish, strukturaviy modernizatsiya va mintaqaviy barqarorlikka sezilarli ta’sirini ko‘rsatdi. Ta’lim qamrovi, sog‘liq ko‘rsatkichlari va inson kapitali indeksi dinamikasining aholi jon boshiga YaIM bilan uzviy bog‘liqligi aniqlandi. Shu bilan birga, innovatsion infratuzilmaning sust rivojlanganligi inson kapitalining iqtisodiy samaradorligini cheklovchi omil sifatida baholandi hamda tegishli amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
inson kapitali, mintaqaviy rivojlanish, iqtisodiy o‘sish, human capital index, innovatsiya, sog‘liqni saqlash, ta’lim
HUDUDLARARO MOLIYAVIY MUTANOSIBLIKNI TA’MINLASHDA FISKAL SIYOSATNING O‘RNI VA AHAMIYATI
Ushbu maqola hududlararo moliyaviy nomutanosiblikni bartaraf etishda fiskal siyosatning rolini, fiskal siyosatning davlat xarajatlari, soliq siyosati va budjetlararo transfertlar orqali hududiy rivojlanish va ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash mexanizmlarini o‘rganadi. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida fiskal siyosatning samaradorligini oshirishga ta’sir qiluvchi institutsional, iqtisodiy va siyosiy omillar muhokama qilinadi
fiskal siyosat, hududiy rivojlanish, moliyaviy nomutanosiblik, budjet transfertlari, soliq siyosati
RAQAMLI BANKLARDA JALB QILINGAN RESURSLAR DAROMADLILIGI HOLATINI TAHLIL QILISH VA UNI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada raqamli banklar faoliyatida jalb qilingan resurslar daromadliligi holati va unga ta’sir etuvchi omillar empirik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda “TBC Bank” AJ va “ANOR BANK” AJ misolida bank majburiyatlari tarkibi, depozitlar va boshqa jalb qilingan mablag‘lar dinamikasi hamda resurs bazasi diversifikatsiyasi darajasi o‘rganildi. Tahlil natijalari raqamli banklar resurs bazasining asosan mijozlar depozitlari hisobiga shakllanayotganini, so‘nggi yillarda banklararo va xalqaro moliyaviy resurslar ulushining ortib borayotganini ko‘rsatdi. Shuningdek, jalb qilingan mablag‘lar tarkibida qisqa muddatli resurslar ulushining yuqoriligi resurslar daromadliligi va likvidlikni boshqarish samaradorligiga ta’sir etishi asoslab berildi. Tadqiqot yakunida raqamli banklarda jalb qilingan resurslar daromadliligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi
raqamli banklar, resurs bazasi, jalb qilingan mablag‘lar, depozitlar, daromadlilik, banklararo resurslar, diversifikatsiya, bank samaradorligi
BANKLARDA MUDARABA LOYIHALARINI MOLIYALASHTIRISHDA KORXONALAR RISKLARINI TAHLIL QILISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston bank sektorida islomiy moliyalashtirish instrumentlaridan biri bo‘lgan mudaraba asosida investitsiya loyihalarini moliyalashtirish jarayonida yuzaga keladigan korxona risklarini tahlil qilish va ularni boshqarish vositalari ilmiy asosda o‘rganilgan. Tadqiqotda mudaraba bitimlarining iqtisodiy mohiyati, risklarning turlari va ularning bank hamda tadbirkor o‘rtasida taqsimlanish mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, moliyaviy, operatsion, shariatga muvofiqlik, axborot assimetriyasi va bozor risklarining mudaraba loyihalariga ta’siri baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, risklarni samarali boshqarish uchun zamonaviy risk-menejment vositalarini joriy etish, shaffof monitoring tizimini yaratish va institutsional mexanizmlarni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
mudaraba, islomiy banklar, risklarni boshqarish, investitsiya loyihalari, shariatga muvofiqlik, moliyaviy risk, operatsion risk, axborot assimetriyasi, investitsion muhit
RAQAMLI BANKLAR FAOLIYATIDA RESURS BAZASI SAMARADORLIGINI OSHIRISH OMILLARI
Mazkur maqolada raqamli banklar faoliyatida resurs bazasi samaradorligini oshirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida “TBC Bank” va “ANOR BANK” misolida banklarning majburiyatlar, depozitlar va kredit portfeli tarkibi o‘rganilib, resurs bazasining shakllanishi hamda undan foydalanish samaradorligi baholandi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, bank resurs bazasining asosiy qismini depozit mablag‘lari tashkil etib, ularning kredit operatsiyalariga yo‘naltirilish darajasi yuqori. Shu bilan birga, kredit portfeli tarkibining yetarli darajada diversifikatsiya qilinmaganligi resurs bazasi samaradorligini oshirishda muhim muammolardan biri ekanligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari asosida raqamli banklarda resurs bazasi samaradorligini oshirish bo‘yicha tegishli taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi
raqamli banklar, resurs bazasi, depozitlar, kredit portfeli, bank samaradorligi, diversifikatsiya, moliyaviy barqarorlik.
O‘ZBEKISTONDA REAL SEKTOR KORXONALARI FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISHDA MOLIYA-KREDIT MEXANIZMIDAN FOYDALANISH
Mazkur maqolada iqtisodiyotning real sektor korxonalari faoliyatini takomillashtirishda moliya-kredit mexanizmlaridan foydalanish masalalari yoritilgan. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish orqali real sektorni qo‘llab-quvvatlashda tijorat banklari kreditlari, mikromoliyalash tizimi hamda davlat tomonidan amalga oshirilayotgan moliyaviy rag‘batlantirish choralarining ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, real sektor korxonalarini moliyalashtirishda mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari bo‘yicha ilmiy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
moliya-kredit mexanizmi, real sektor, mikromoliyalash, bank tizimi, mikrokreditlash, real sektor korxonalari, bank krediti, kredit riski, YaIM, pul oqimlari
SUG‘URTA KOMPANIYALARI MOLIYAVIY BARQARORLIGINING IQTISODIY ASOSLARI
Maqolada sug‘urta kompaniyalari moliyaviy barqarorligining iqtisodiy asoslari tahlil qilindi. Barqarorlikni ta’minlovchi omillar – kapital yetarliligi, sug‘urta texnik zaxiralari, to‘lovga layoqatlilik (solvency), likvidlik va investitsiya siyosati o‘zaro bog‘liq tizim sifatida yoritildi. Kompleks baholash uchun integral nazariy-iqtisodiy model taklif etildi hamda asosiy indikatorlar (capital adequacy, solvency, liquidity, reserve adequacy, loss ratio, combined ratio, ROI) va ularning me’yoriy chegaralari tizimlashtirildi. Natijalar barqarorlik alohida ko‘rsatkichlarga emas, balki kapital–risk–likvidlik/investitsiya–natija bloklari o‘rtasidagi mutanosiblikka bog‘liq ekanini ko‘rsatdi
sug‘urta kompaniyasi, moliyaviy barqarorlik, kapital yetarliligi, solvency, likvidlik, sug‘urta zaxiralari, risk-menejment, loss ratio, combined ratio, ROI
ПЕРСПЕКТИВЫ ЭФФЕКТИВНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ТУРИСТИЧЕСКОГО ПОТЕНЦИАЛА В УСЛОВИЯХ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ
В статье рассматриваются вопросы оценки потенциала туризма в условиях инновационного развития, качества обслуживания в условиях меняющихся тенденций в сфере туризма, изучается механизм оценки развития туристической деятельности в туризме. Обращено внимание на критерии сбалансированного развития инновационной деятельности в туризме и описан возможный механизм оценки сбалансированного развития туризма
туризм, инновационное развитие, туристический потенциал, качественные услуги, процессы оценки, туристическая деятельность, механизм оценки, модернизация экономики, сферы туризма, оптимальное развитие туризма
RAQAMLI KOMMUNIKATSIYA MUHITIDA MENEJER VA JAMOA XULQ-ATVORINING TRANSFORMATSIYASI
Mazkur maqolada raqamli kommunikatsiya muhiti sharoitida menejer va jamoa xulq-atvorining transformatsiyasi ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilindi. Hozirgi global raqamlashuv jarayonlari, masofaviy ishlash, onlayn platformalar va raqamli boshqaruv instrumentlari tashkilotlarda boshqaruv munosabatlari va jamoaviy hamkorlik shakllarini sezilarli darajada o‘zgartirmoqda. Tadqiqotning maqsadi - raqamli muhit ta’sirida menejer va jamoa xulq-atvorining transformatsiyasini aniqlash va uning boshqaruv samaradorligiga ta’sirini baholash. Maqolada tahlil, qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv va ilmiy manbalarni umumlashtirish usullari qo‘llanildi. Shuningdek, tadqiqot natijalari raqamli muhitda menejerning nazoratchi funksiyasidan ko‘ra koordinator va motivator rolining kuchayganini, jamoa a’zolarining mustaqillik, mas’uliyat va raqamli kompetensiyalari ahamiyati ortib borayotganini ko‘rsatdi.
raqamli kommunikatsiya muhiti, menejer xulq-atvori, jamoa xulq-atvori, raqamli transformatsiya, boshqaruv samaradorligi
GENDERGA YO‘NALTIRILGAN BUDJETLASHTIRISHNING XALQARO MAYDONDAGI O‘RNI VA SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARI
Maqolada genderga yo‘naltirilgan budjetlashtirishning xalqaro maydondagi o‘rni va samaradorlik ko‘rsatkichlari va uning davlat moliya siyosatidagi o‘rni tahlil qilinadi. Gender tahlil va gender auditi kabi metodlar asosida mavjud gender tafovutlar, budjet jarayonlarida uchraydigan muammolar hamda xalqaro tajribaning ahamiyati ko‘rsatib beriladi.
gender budjetlashtirish, gender tengligi, fiskal siyosat, davlat budjeti, budjet samaradorligi, gender auditi, ijtimoiy adolat, iqtisodiy rivojlanish, xalqaro tajriba, inson kapitali, ijtimoiy investitsiyalar
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA MUAMMOLI KREDITLARNI BOSHQARISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston tijorat banklarida muammoli kreditlarni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda bank kredit portfelida muammoli kreditlar shakllanishining institutsional, makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy omillari tahlil qilinadi. Muammoli kreditlarni erta aniqlash, monitoring qilish va restrukturizatsiya jarayonlarini samarali tashkil etishning zamonaviy usullari ilmiy asosda o‘rganilgan. Shuningdek, xalqaro bank amaliyoti va Basel standartlari asosida muammoli kreditlarni boshqarishning ilg‘or mexanizmlari baholanib, ularni O‘zbekiston bank tizimiga moslashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini oshirish, kredit risklarini kamaytirish hamda bank tizimining umumiy samaradorligini ta’minlashga xizmat qiladi.
muammoli kreditlar, tijorat banklari, kredit risklari, kredit portfeli sifati, muammoli aktivlarni boshqarish, bank tizimi barqarorligi, restrukturizatsiya, Basel standartlari
MILLIY SUG‘URTA BOZORI IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISHDA SUG‘URTA INSTITUTLARINING ROLINI OSHIRISH
Maqolada milliy sug‘urta bozorining barqaror rivojlanishida sug‘urta institutlarining moliyaviy barqarorligi va institutsional salohiyati o‘rganiladi. Shuningdek, O‘zbekiston sug‘urta bozorining rivojlanish tendensiyalari, shu jumladan sug‘urta kompaniyalari soni, ustav kapitali, sug‘urta mukofotlari hajmidagi o‘zgarishlar tahlil qilinadi. Maqolada milliy sug‘urta bozorini rivojlantirish va uning imkoniyatlarini kengaytirish borasida sug‘urta institutlarining rolini oshirishning asosiy yo‘nalishlari ishlab chiqiladi, jumladan, yangi sug‘urta mahsulotlarini yaratish, xodimlar malakasini oshirish, normativ-huquqiy mexanizmlarni takomillashtirish, xorijiy tajribalarni joriy etish va mijozlarni ta’lim berish orqali ularning xabardorligini oshirish masalalari muhokama qilinadi
 sug‘urta, sug‘urta bozori, moliyaviy barqarorlik, risklarni boshqarish, kapitallashuv, ixtiyoriy sug‘urta, majburiy sug‘urta, raqamli texnologiyalar
TOVAR-MODDIY ZAXIRALARNI XALQARO MOLIYAVIY HISOBOT STANDARTLARI ASOSIDA BAHOLASH VA HISOBGA OLISH MUAMMOLARI
Mazkur maqolada tovar-moddiy zaxiralarni xalqaro moliyaviy hisobot standartlari asosida baholash va hisobga olish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida IAS 2 “Inventories” standarti talablari, zaxiralarni baholash usullari hamda ularni amaliyotda qo‘llash bilan bog‘liq muammolar tahlil qilingan. Shuningdek, milliy buxgalteriya hisobi amaliyoti va xalqaro standartlar o‘rtasidagi farqlar o‘rganilib, ularni bartaraf etish yo‘llari asoslab berilgan. Tadqiqotda statistik tahlil usullari asosida zaxira aylanish koeffitsienti, zaxira yo‘qotish darajasi hamda IFRS standartlarini joriy etish samaradorligi baholangan. Tadqiqot natijalari tovar-moddiy zaxiralarni xalqaro standartlar asosida hisobga olish korxonalar moliyaviy barqarorligini oshirishini ko‘rsatdi
tovar-moddiy zaxiralar, xalqaro moliyaviy hisobot standartlari, IAS 2, zaxiralarni baholash, sof realizatsiya qiymati, FIFO usuli, moliyaviy hisobot, inventar boshqaruvi, zaxira aylanish koeffitsienti, buxgalteriya hisobi, IFRS.
SUVEREN FONDLARNING TRANSFORMATSIYASI: PORTFEL BOSHQARUVIDAN TIZIM ME’MORCHILIGIGA
Mazkur maqolada suveren fondlarining zamonaviy global moliyaviy tizimdagi roli tubdan o‘zgarayotgani tahlil qilinadi. An’anaviy portfel diversifikatsiyasiga asoslangan yondashuvning cheklanganligi, geosiyosiy fragmentatsiya, texnologik raqobat va iqlim o‘zgarishi jarayonlari sharoitida barqarorlik tushunchasining qayta talqin etilishi yoritiladi. 2025-yilda Abu-Dabida bo‘lib o‘tgan Suveren boylik fondlari xalqaro forumi (IFSWF)ning 17-yillik yig‘ilishi asosida suveren fondlarning “boylik qo‘riqchisi”dan “tizim me’mori”ga aylanish jarayoni ilmiy jihatdan asoslab beriladi.
suveren fondlar, barqaror moliya, tizim dizayni, infratuzilma, geoiqtisodiyot, IFSWF
KORXONALARDA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING XALQARO STANDARTLARGA MUVOFIQLIGI VA IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur tadqiqot O‘zbekistonda moliyaviy hisobotlarning xalqaro standartlarini joriy etish jarayoni va uning moliyaviy hisobot sifati, shaffoflik hamda investitsion jozibadorlikka ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlandi. Tadqiqot 2019–2024 yillardagi joriy etilish dinamikasi va iqtisodiy samaradorlikni tahlil qilishga qaratildi. Sifatli yondashuv, normativ-huquqiy hujjatlar va rasmiy statistik ma’lumotlar tahlili asosida xalqaro standartlarning afzalliklari va muammolari aniqlashtirildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, standartlar asosida hisobot beruvchi korxonalar soni, malakali buxgalter va auditorlar ulushi ortgan, moliyaviy axborot shaffofligi oshgan, investitsiyalar hajmi va kapital bozorlarida ishtirok etuvchi korxonalar soni ko‘paygan. Shu bilan birga, ayrim korxonalarda qisqa muddatli moslashuv holatlari kuzatilgan. Tadqiqot xulosalari xalqaro moliyaviy hisobot standartlari moliyaviy shaffoflikni oshirish va investor ishonchini mustahkamlashda muhim ekanini ko‘rsatadi.
moliyaviy hisobot, xalqaro moliyaviy hisobot standartlari, MHXS, buxgalteriya hisobi, moliyaviy shaffoflik, investorlar ishonchi, investitsion jozibadorlik, kapital bozori, audit, iqtisodiy samaradorlik.