FINANCE, MONEY AND CREDIT (Moliya, pul va kredit) ilmiy-ommabop jurnali iqtisodiy sohada ilmiy izlanish olib boruvchi tadqiqotchilar, olimlar, professor-o‘qituvchilar hamda soha mutaxassislari uchun mo‘jallangan bo‘lib, iqtisodiyot tarmoqlariga oid tendensiyalar, mavjud muammolar va ularni bartaraf etishga bag‘ishlangan hamda soha taraqqiyotiga xizmat qiluvchi ilmiy tahlil va takliflardan iborat maqolalar e’lon qilinadi. Jurnal ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-ommabop nashr hisoblanib, A4 formatda yiliga 6 (olti) marta o‘zbеk (kirill yoki lotin alifbosida), rus va ingliz tillarida mamlakatimiz va xorijiy tadqiqotchilarga ilmiy izlanishlarni olib borish uchun mo‘ljallangan davriy elektron nashr sifatida e’lon etiladi.
O‘ZBEKISTONDA KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINI INVESTITSION QO‘LLAB-QUVVATLASH TIZIMINI RAQAMLASHTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekistonda kichik biznes subyektlarini investitsion qo‘llab-quvvatlash tizimini raqamlashtirishning zarurati, mexanizmlari va natijalari tahlil qilingan. Raqamli investitsiya monitoringi platformasining joriy etilishi investitsion mablag‘lar harakatining shaffofligini ta’minlash, ma’lumotlar asimmetriyasini bartaraf etish, risklarni oldindan baholash hamda kichik biznesning investitsion salohiyatini oshirishdagi rolini chuqur yoritadi. Shuningdek, davlat–bank–biznes o‘rtasidagi integratsiyalashgan axborot almashinuvi asosida investitsiya jarayonlarining samaradorligini oshirishning nazariy va amaliy jihatlari ko‘rib chiqiladi.
raqamli iqtisodiyot, investitsiya monitoringi, kichik biznes, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, blokcheyn, ma’lumotlar asimmetriyasi, investitsiya risklari, raqamli platforma.
TIJORAT BANKLARINING INVESTITSIYA FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarining investitsiya faoliyati, uning mazmun-mohiyati hamda iqtisodiy o‘sishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Banklarning investitsion portfellarini shakllantirish tamoyillari, risklarni boshqarish mexanizmlari va investitsiya samaradorligini oshirish omillari yoritilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalarni joriy etish, innovatsion moliyaviy instrumentlardan foydalanish, kapital bazasini mustahkamlash, korporativ boshqaruvni takomillashtirish kabi yo‘nalishlar asosida investitsiya faoliyatini rivojlantirishning amaliy yo‘llari ishlab chiqilgan. Maqolada O‘zbekiston bank tizimidagi islohotlar fonida tijorat banklarining investitsion salohiyatini kengaytirish bo‘yicha tavsiyalar ham taklif etiladi.
tijorat banklari, investitsiya faoliyati, investitsion portfel, risklarni boshqarish, moliyaviy instrumentlar, raqamli transformatsiya, kapital bozori, investitsiya siyosati, iqtisodiy o‘sish, bank islohotlari.
ПРИОРИТЕТНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ СТАБИЛЬНОСТИ СТРАХОВЫХ УСЛУГ В УЗБЕКИСТАНЕ
В данной работе рассматриваются меры, которые необходимо предпринять для обеспечения финансовой устойчивости и стабильности страховых услуг в Узбекистане. В ней анализируется текущая ситуация на страховом рынке, существующие проблемы, а также уже предпринятые меры по восстановлению доверия к компаниям. В ходе обсуждения будут рассмотрены некоторые важные экономические аспекты и законодательные положения, способствующие стабильности страховой отрасли. Также рассматривается вопрос о том, следует ли Узбекистану перенимать международную практику регулирования и управления рисками. В исследовании представлены обоснованные рекомендации по повышению эффективности и надежности национальной системы страхования путем сравнения с зарубежной практикой.
финансовая стабильность, риск-менеджмент, устойчивое развитие, страховые премии, актуарии, аджастеры, страховые резервы, перестрахование.
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISHDA MOLIYAVIY INSTRUMENTLARNING TRANSFORMATSIYASI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI
Maqolada O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida moliyaviy instrumentlarning transformatsiyasi, ularning amaldagi holati va rivojlanish istiqbollari tahlil qilingan. Tadqiqotda yashil kreditlar, yashil obligatsiyalar, ESG standartlari, iqlim sug‘urtasi hamda qayta tiklanuvchi energiya loyihalarini moliyalashtirish mexanizmlari o‘rganilib, ularning milliy iqtisodiy barqarorlikka ta’siri baholangan. Natijalar moliyaviy instrumentlarning modernizatsiyasi yashil iqtisodiyotga o‘tishda hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi.
yashil iqtisodiyot, yashil moliyalashtirish, yashil kredit, yashil obligatsiya, ESG, iqlim moliyasi, qayta tiklanuvchi energiya.
OG‘IR SHAROITLI TUMANLARDA BARQARORLIK REYTINGI YUQORI TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI UCHUN MOL-MULK SOLIG‘I BO‘YICHA DIFFERENSIAL IMTIYOZLI STAVKALAR QO‘LLASH SAMARADORLIGI
Maqolada O‘zbekistonning og‘ir sharoitli (4–5-toifa) tumanlarida faoliyat yuritayotgan va barqarorlik reytingi yuqori bo‘lgan tadbirkorlik subyektlari uchun yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq bo‘yicha differensial, jumladan regressiv imtiyozli stavkalar qo‘llash samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi reytingga bog‘langan imtiyozli stavkalar tizimining kichik biznes faolligi, bandlik, investitsiyalar va budjet tushumlariga ta’sirini baholash uchun kompleks uslubiy model ishlab chiqishdan iborat. Metodologiya sifatida difference-in-differences (DID) yondashuvi, panel ma’lumotlar regressiyasi, hududiy fiksirlangan effektlar va solishtirma tahlil qo‘llanadi. Statistika agentligi, Davlat soliq qo‘mitasi va Savdo-sanoat palatasi ma’lumotlari asosida og‘ir va nisbatan rivojlangan tumanlar kesimida soliq imtiyozlari tatbiq etilgandan keyingi dinamikaga baho beriladi. Dastlabki hisob-kitoblar mol-mulk solig‘i stavkalarining pasaytirilishi og‘ir hududlarda kichik biznes zichligi va bandlik o‘sishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatganini, yo‘qotilgan mol-mulk solig‘i tushumining bir qismi QQS va boshqa soliqlar hisobiga qoplanishini ko‘rsatadi. Taklif etilgan reytingga bog‘langan regressiv stavkalar modeli resurslarni halol va barqaror korxonalarga manzilli yo‘naltirish hamda fiskal barqarorlikni saqlagan holda place-based soliq siyosatini takomillashtirishga xizmat qiladi.
barqarorlik reytingi, mol-mulk solig‘i, differensial soliq stavkalari, regressiv imtiyozlar, og‘ir sharoitli tumanlar, place-based soliq siyosati, difference-in-differences, kichik biznes faolligi, fiskal barqarorlik.
ISLOM BANKCHILIGINI JORIY ETISHDA BANK INFRATUZILMASINING TRANSFORMATSIYA TALABLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda islom bankchiligini joriy etish jarayonida bank infratuzilmasining transformatsiya talablari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqotda islomiy moliya prinsiplariga asoslangan operatsion, texnologik, regulyativ va shariat nazorati mexanizimlarining milliy bank tizimi bilan mosligi o‘rganildi. Xalqaro tajriba – Malayziya, Bahrayn va Turkiya modellari asosida O‘zbekiston infratuzilmasining mavjud holati baholanib, sukuk bozori, shariat komplayensi, core banking tizimlari, raqamli audit va risk-sharing mexanizmlari kabi yo‘nalishlarda mavjud bo‘shliqlar aniqlangan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, islom bankchiligini samarali joriy etish O‘zbekistonda markazlashtirilgan shariat kengashi, islomiy kliring tizimi, sukuk infratuzilmasi va shariatga mos axborot texnologiyalari modullarini yaratishni talab etadi. Mazkur natijalar islomiy moliya ekotizimini shakllantirish jarayonida institutsional va texnologik islohotlarning o‘zaro integratsiyasining muhimligini asoslaydi.
islom bankchiligi, bank infratuzilmasi, shariat komplayensi, sukuk bozori, risk-sharing, core banking, raqamli audit, islomiy moliya.
“YASHIL MOLIYA” MEXANIZMLARINING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI: RIVOJLANGAN VA RIVOJLANAYOTGAN DAVLATLAR SOLISHTIRMA TAHLILI
Ushbu maqolada yashil moliya mexanizmlarining iqtisodiy o‘sishga ta’siri rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar misolida solishtirma tahlil orqali o‘rganildi. Empirik ko‘rsatkichlar tahlili natijalari yashil obligatsiyalar, ekologik kreditlar, ESG standartlari va qayta tiklanuvchi energiya investitsiyalarining iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlashda muhim omil ekanini ko‘rsatdi. Rivojlangan mamlakatlarda ushbu mexanizmlar barqaror moliyaviy oqimlar va ekologik samaradorlikni ta’minlagan bo‘lsa, rivojlanayotgan davlatlarda institutsional cheklovlar ularning samaradorligini pasaytirayotganligi aniqlandi. Tadqiqot natijalariga asoslanib, yashil moliya infratuzilmasini kuchaytirish, ESG talablari joriy etilishi va xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi.
yashil moliya, yashil obligatsiyalar, ekologik kreditlash, ESG, qayta tiklanuvchi energiya, iqtisodiy o‘sish, solishtirma tahlil.
O‘ZBEKISTON G‘AZNACHILIK TIZIMIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA: XALQARO TAJRIBALAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH MODELI
Ushbu maqolada O‘zbekiston g‘aznachilik tizimida amalga oshirilayotgan raqamli transformatsiya jarayonlari, ularning institutsional va texnologik asoslari, xalqaro ilg‘or tajribalar bilan qiyosiy tahlili hamda milliy amaliyotga mos takomillashtirish modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqot davomida Koreya Respublikasining dBrain tizimi, Estoniyaning X-Road raqamli integratsiya platformasi va Singapurning Smart Treasury modeli o‘rganildi va ularning O‘zbekiston uchun moslashtirilgan konseptual yondashuvlari shakllantirildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, raqamli infratuzilmaning modernizatsiyasi, tizimlararo integratsiyaning kuchaytirilishi, real vaqt monitoringi va kiberxavfsizlik mexanizmlarining takomillashtirilishi davlat moliyasini boshqarish samaradorligini sezilarli oshiradi. Taklif etilgan raqamli g‘aznachilik modeli davlat moliyasining shaffofligi, fiskal intizomni mustahkamlash hamda iqtisodiyotning raqamli rivojlanishiga mos moliyaviy boshqaruvni shakllantirishga xizmat qiladi.
raqamli g‘aznachilik, byudjet ijrosi, davlat moliyasi, DMBAAT, fiskal shaffoflik, kiberxavfsizlik, g‘aznachilik integratsiyasi, PFM standartlari.
DAVLAT G‘AZNA IJROSIDA FINTECH YECHIMLARINING QO‘LLANILISHI VA ULARNING SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Ushbu maqolada davlat g‘azna ijrosida fintech yechimlarining qo‘llanilishi va ularning fiskal jarayonlar samaradorligiga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari fintech texnologiyalari – API integratsiyasi, real vaqt to‘lov tizimlari, avtomatlashtirilgan verifikatsiya, sun’iy intellekt va blockchain – g‘azna ijrosining operatsion tezligi, shaffofligi va nazorat darajasini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatdi. Fintech joriy etilishi takroriy xarajatlarni kamaytiradi, shubhali operatsiyalarni avtomatik aniqlaydi, audit izini mustahkamlaydi va mintaqaviy xarajatlarni aniq tahlil qilish imkonini yaratadi. O‘zbekiston tajribasi xalqaro ilg‘or amaliyotlar bilan solishtirilganda, fintech yechimlarining to‘liq integratsiyasi davlat moliyasini boshqarishda yangi transformatsion bosqichni ta’minlashi isbotlandi.
fintech, g‘azna ijrosi, davlat moliyasi, raqamli to‘lovlar, API integratsiyasi, sun’iy intellekt, blockchain, fiskal shaffoflik.
TRANSFORMATSIYA JARAYONIDA CHAKANA BANK XIZMATLARINING MOLIYAVIY JIHATLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada tijorat banklarida kechayotgan transformatsiya jarayonlari sharoitida chakana bank xizmatlarining moliyaviy jihatlarini takomillashtirish masalalari ilmiy-amaliy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar jadal rivojlanib borayotgan sharoitda banklarning kreditlash, hisob-kitob, to‘lovlar va mijozlar bilan o‘zaro aloqalarni amalga oshirish mexanizmlarida tub o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Maqolada chakana segmentning moliyaviy barqarorligi, kredit portfeli sifatini oshirish, risklarni boshqarishning zamonaviy yondashuvlari hamda xizmatlarni diversifikatsiya qilishning ahamiyati asoslab beriladi. Shuningdek, raqamli platformalar, avtomatlashtirilgan skoring tizimlari, Big Data va kiberxavfsizlik yechimlarining qo‘llanishi banklarning moliyaviy samaradorligini oshirishda qanday rol o‘ynashi yoritiladi. Tadqiqot natijalari transformatsiya sharoitida banklar uchun moliyaviy boshqaruvning innovatsion usullarini taklif etib, chakana xizmatlar sifatini yaxshilash, operatsion xarajatlarni optimallashtirish hamda mijozlar ehtiyojiga mos raqamli mahsulotlarni yaratish bo‘yicha amaliy xulosalar beradi.
chakana bank xizmatlari, transformatsiya jarayoni, raqamli bank mahsulotlari, moliyaviy barqarorlik, kredit portfeli, risklarni boshqarish, raqamli platformalar, avtomatlashtirilgan skoring tizimi, fintech, kiberxavfsizlik.
MAMLAKATIMIZ TIJORAT BANKLARIDA ISLOM MOLIYASI INSTRUMENTLARIDAN FOYDALANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada mamlakatimiz tijorat banklari faoliyatida islom moliyasi instrumentlaridan foydalanishni takomillashtirish masalalari tadqiq etiladi. Shuningdek, islom moliyasi tizimining nazariy asoslari, uning shakllanish va rivojlanish bosqichlari, shuningdek, respublikamiz moliya bozorida ushbu instrumentlarning qo‘llanilish holati tahlil qilinadi. Tijorat banklarida mushoraka, mudoraba, murabaha hamda sukuk kabi islomiy moliyaviy vositalarning joriy etilishi va ularning iqtisodiy samaradorligini oshirish imkoniyatlari ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Bundan tashqari, O‘zbekistonda tijorat banklari tomonidan islom moliyasi xizmatlarini kengaytirishda mavjud institutsional, tashkiliy-huquqiy va metodologik muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha muallifning taklif va tavsiyalari ilgari suriladi. Mazkur maqola mamlakatimizda islom bankchiligi va nobank kredit tashkilotlari orqali mikromoliyalashtirishni rivojlantirish, moliyaviy inklyuzivlikni kuchaytirish hamda barqaror moliya tizimini shakllantirish istiqbollarini yoritadi.
islom moliyasi, tijorat banklari, moliya instrumentlari, mushoraka, mudoraba, murabaha, sukuk, islom bankchiligi, nobank kredit tashkilotlari, mikromoliyalashtirish, moliyalashtirish mexanizmlari.
DIGITAL MONEY INQILOBI: XXI ASRDA PUL TABIATINING O‘ZGARISHI VA UNING OQIBATLARI
Ushbu maqolada XXI asrda global moliyaviy tizimda kechayotgan tub o‘zgarishlar, jumladan Digital money fenomeni (hodisasi)ning rivojlanishi, uning moliyaviy va iqtisodiy munosabatlar tizimidagi o‘rni, moliyaviy siyosat va davlatlar o‘rtasidagi raqobat muhitiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada Digital money konsepsiyasining tarixiy asoslari, blokcheyn va raqamli texnologiyalar bilan bog‘liq transformatsiya jarayonlari hamda Markaziy banklar tomonidan yaratilayotgan CBDC modellarining afzallik va xatarları yoritilgan. Tadqiqotda Digital moneyning pul olamiga kiritayotgan konseptual o‘zgarishlari, uning jamiyat, biznes va moliyaviy bozorlar­ga ko‘rsatayotgan ta’siri hamda kelgusidagi global iqtisodiy barqarorlikka ta’sir etuvchi omil sifatidagi o‘rni ilmiy jihatdan asoslangan va tegishli xulosalar shakllantirilgan.
digital money, raqamli iqtisodiyot, blokcheyn, CBDC, Markaziy bank, raqamli transformatsiya, kriptoaktiv, fintex.
INVESTITSIYALARNI JALB QILISHNING MUQOBIL SHAKLLARINI RIVOJLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI
Maqolada investitsiyalarni jalb qilishning muqobil shakllari tadqiq qilingan. Xususan, investitsiyalarni jalb qilishning muqobil shakllari sifatida investitsiya platformalaridan qimmatli qog‘ozlarni joylashtirish va sotib olish, venchur va pay fondlarini moliyalashtirish hamda kommandit shirkatlarga hissa kiritish yo‘nalishlarida foydalanishning maqsadga muvofiq ekanligi asoslab berilgan. Investitsiyalarni jalb qilishning muqobil shakllari hisoblangan kraudfanding, venchur kapitali, farishta investorlar, mikrokreditlash va lizingning oʻziga xos xususiyatlari yoritilgan. Tadqiqot natijalari asosida investitsiyalarni jalb qilishning muqobil shakllarini rivojlantirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
investitsiya, investitsiya muhiti, investitsiyaviy jozibadorlik, xorijiy investitsiyalar, muqobil investitsilar, investitsiya platformasi, qimmatli qog‘ozlar, pay fondlari, kommandit shirkatlar, moliyalashtirish, biznes, tadbirkorlik, kraudfanding, venchur kapital, farishta investorlar, mikrokreditlash, lizing.
KORXONALAR FAOLIYATIDA MOLIYAVIY MARKETING MUNOSABATLARINI AMALGA OSHIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada korxonalar faoliyatida moliyaviy marketing munosabatlarini samarali tashkil etish va amalga oshirish masalalari atroflicha muhokama qilingan. Unda bozor kon’yunkturasi, raqobat sharoitida moliyaviy resurslarni boshqarishning marketing yondashuvlari hamda ular korxona barqarorligiga ko‘rsatadigan ta’siri yoritib berilgan. Shuningdek, korxonalar faoliyatining rentabelligini oshirish, iqtisodiy xavfsizligini mustahkamlash hamda bozor ulushini kengaytirishda moliyaviy marketingning o‘rni va afzalliklari tahlil qilingan. Maqola yakunida esa korxonalarda moliyaviy marketing munosabatlarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan xulosa va amaliy takliflar bayon etilgan.
korxona faoliyati, marketing, moliyaviy marketing, munosabat.
MOLIYAVIY BARQARORLIK VA AKSIYADORLAR MANFAATLARI ASOSIDA QAYTA SOTIB OLISHNI BAHOLASH
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarida aksiyalarni qayta sotib olish siyosatining moliyaviy barqarorlikka va aksiyadorlar manfaatlariga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida qayta sotib olish amaliyotining jahon tajribasi va uning korporativ boshqaruv samaradorligiga bog‘liqligi ko‘rib chiqiladi. Empirik ma’lumotlar asosida aksiyalarni qayta sotib olish kompaniya qiymati, aksiyadorlar daromadi va bozordagi barqarorlik ko‘rsatkichlariga qanday ta’sir ko‘rsatishi baholangan.
moliyaviy barqarorlik, aksiyalarni qayta sotib olish, aksiyadorlar manfaatlari, kompaniya qiymati, korporativ boshqaruv, investitsion jozibadorlik, kapital bozori, bozor qiymati, aksiyadorlik jamiyati.
FINTECH-STARTAPLAR VA TIJORAT BANKLARI HAMKORLIGI: SINERGETIK INTEGRATSIYA VA INNOVATSION EKOTIZIM SHAKLLANISHI
Maqolada fintech-startaplar va tijorat banklari o‘rtasidagi sinergetik hamkorlikning shakllanishi, uning moliyaviy xizmatlar innovatsion rivojlanishiga ta’siri va raqamli ekotizimni modernizatsiya qilishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda resurslar va texnologik platformalarning integratsiyasi, raqamli xizmatlar diversifikatsiyasi va moliyaviy inklyuziyaning kengayishi kabi jarayonlar o‘rganilib, bank–fintech hamkorligining samaradorlikka ta’sir etuvchi omillari aniqlangan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, integratsiya bank xizmatlari sifatini oshirish, operatsion xarajatlarni kamaytirish, mijozlar uchun qo‘shimcha qiymat yaratish va innovatsion ekotizimni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
fintech, tijorat banklari, sinergiya, raqamli ekotizim, innovatsion xizmatlar, ochiq bank, raqamli transformatsiya.
DON MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARUVCHI KORXONALARDA MAHSULOT TANNARXIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR
Maqolada don mahsulotlari ishlab chiqaruvchi korxonalarda mahsulot ishlab chiqarish jarayonida yuzaga keladigan xarajatlar va ularni hisobga olish, tannarxga ta’sir etuvchi omillarni baholash, xarajatlarni yuzaga kelishi bo‘yicha tasniflash masalalari bayon etilgan. Shuningdek maqolada tannarxni shakllantirish yo‘nalishlari yoritib o‘tilgan.
mahsulot tannarxi, xarajatlar, daromad, ishlab chiqarish, buxgalteriya hisobi, tannarx hisoblash usullari, boshqaruv hisobi, xarajatlar to‘g‘risidagi nizom, moliyaviy natijalar, materiallar.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA BANK XODIMLARINING KOMPETENSIYA MODELI VA ISHLAB CHIQARUVCHANLIK TAHLILI
Ushbu maqolada raqamli transformatsiya jarayonida bank xodimlarining kompetensiya modeli va ularning ishlab chiqaruvchanlik darajasiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqotda bank tizimida inson kapitali sifatining oshishi raqamli texnologiyalarni samarali joriy etish bilan bevosita bog‘liqligi tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli kompetensiyalarning rivojlanishi xodimlarning mehnat unumdorligini oshiradi, xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilaydi hamda bank tizimining raqobatbardoshligini mustahkamlaydi. Maqola yakunida inson kapitalini rivojlantirish va kompetensiya modelini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
raqamli transformatsiya, inson kapitali, kompetensiya modeli, bank xodimlari, ishlab chiqaruvchanlik, raqobatbardoshlik.
BANKLARARO RAQOBAT MUHITINING BANKLAR DEPOZIT BAZASI BARQARORLIGINI TAʼMINLASHDAGI ROLI
Mazkur maqolada banklararo raqobat muhiti va uning tijorat banklari depozit bazasi barqarorligini ta’minlashdagi oʻrni tahlil etilgan. Unda raqobatning intensivlashuvi sharoitida tijorat banklarining resurs bazasini mustahkamlash, likvidlilik riskini kamaytirish va moliyaviy barqarorlikni oshirish omillari ilmiy asosda yoritilgan. Tadqiqotda raqobat muhitining zamonaviy xususiyatlari, xususan, raqamli bank xizmatlari, innovatsion “ma’qullashtirilgan depozit” mahsulotlari va mijozlar bilan individual aloqalar tizimining shakllanishi tahlil qilingan.
banklararo raqobat, tijorat banklari, depozit bazasi, moliyaviy barqarorlik, raqamli bank xizmatlari, likvidlilik riski, resurs bazasi, depozit siyosati, innovatsion depozit mahsulotlari, maʻqullashtirilgan depozit, mijozlar ishonchi, raqamli transformatsiya, raqobat strategiyasi, ekonometrik tahlil, xalqaro bank amaliyoti.
TIJORAT BANKLARIDA ESKROU HISOBVARAQLARIDAN FOYDALANISH MASALALARI
Mazkur maqolada tijorat banklarida eskrou hisobvaraqlaridan foydalanish masalalari ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida eskrou hisobvarag‘ining iqtisodiy mohiyati, huquqiy asoslari va tijorat banklari faoliyatidagi o‘rni o‘rganildi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 27-yanvardagi PF–11-son Farmoni asosida joriy etilayotgan eskrou tizimining amaliy mexanizmlari tahlil qilindi. Maqolada xorijiy tajriba, xususan, AQSh va Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida eskrou hisobvaraqlari qo‘llanishi misolida tahliliy natijalar keltirilgan. Eskrou hisobvarag‘ida jamlangan mablag‘lar hajmidan kelib chiqib kredit foiz stavkalarini bosqichma-bosqich kamaytirish orqali bank daromadini oshirishga oid iqtisodiy-matematik model ishlab chiqildi va empirik tarzda asoslandi. Tadqiqot natijalari eskrou mexanizmining bank risklarini kamaytirish, moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash hamda investitsion muhitni yaxshilashdagi samaradorligini ko‘rsatadi.
tijorat banki, eskrou hisobvarag‘i, loyihaviy moliyalashtirish, kredit stavkasi, bank daromadi, moliyaviy barqarorlik, risk menejmenti.
YASHIL IQTISODIYOT – BARQAROR IQTISODIY O‘SISHNING MUHUM OMILI SIFATIDA
Mazkur maqolada iqtisodiy o‘sishni ta‘minlashda yashil iqtisodiyotning roli tadqiq etilgan. Yashil iqtisodiyot — atrof-muhitni muhofaza qilish bilan birga iqtisodiy o‘sishni ta’minlovchi barqaror rivojlanish modeli sifatida — O‘zbekiston sharoitida qanday imkoniyatlarni keltirib chiqarishi muhokama qilingan. Tadqiqotda, ekologik toza texnologiyalarni joriy etish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish, hamda yashil investitsiyalar orqali YaIM o‘sish sur’atlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatish istiqbollari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, sohadagi institutsional, moliyaviy va texnologik cheklovlar, hamda yashil o‘zgarishlarga moslashishdagi murakkabliklar asosiy tahdidlar sifatida yoritilgan. Maqolada iqtisodiy siyosatga oid tavsiyalar ham berilib, yashil iqtisodiyotni rivojlantirish orqali mamlakatning uzoq muddatli barqaror iqtisodiy o‘sishiga erishish yo‘llari ko‘rsatib beriladi.
yashil iqtisodiyot, ekologiya, yalpi ichki mahsulot, davlat budjeti, sanoat, ishlab chiqarish, iqtisodiy rivojlanish.
EKOLOGIK STARTAPLARNI QO‘LLAB-QUVVATLASHDA VENCHUR KAPITALNING ROLI VA ISTIQBOLLARI
Maqola ekologik startaplarni rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlashda venchur kapitalning o‘rni va istiqbollarini tahlil qiladi. Yashil texnologiyalar va barqaror iqtisodiyotga o‘tish jarayoni ekologik startaplarning moliyaviy resurslarga ehtiyojini oshirmoqda. Venchur kapital esa innovatsion loyihalarni moliyalashtirish, texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va startaplarning rivojlanishini tezlashtirishda muhim vosita hisoblanadi. Maqolada venchur kapitalning ekologik startaplarga ta’siri, moliyalashtirish mexanizmlari, investitsion strategiyalar hamda ularning barqaror rivojlanish va ekologik natijalarga qo‘shgan hissasi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari venchur kapitalni samarali jalb etish innovatsion salohiyatni oshirishi va yashil iqtisodiyotga o‘tishni tezlashtirishini ko‘rsatadi. Maqola ekologik startaplarni moliyalashtirishning strategik yondashuvlari bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalarni taklif etadi.
ekologik startaplar, venchur kapital, moliyalashtirish strategiyalari, yashil iqtisodiyot, innovatsion investitsiyalar, barqaror rivojlanish, startaplarning rivojlanish istiqbollari, investitsion risklarni boshqarish.
BANKLARDA YASHIL MOLIYA VA INNOVATSION MAHSULOTLAR: BARQAROR RIVOJLANISH VA RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISH
Ushbu maqolada tijorat banklarida yashil moliya infratuzilmasini rivojlantirish va innovatsion mahsulotlarni joriy etish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqot barqaror rivojlanish va raqobatbardoshlik kontekstida yashil moliya vositalarining bank faoliyatiga ta’sirini ko‘rsatadi. Yashil kreditlar, ESG investitsiyalari, yashil obligatsiyalar va ekologik maslahat xizmatlari orqali banklar ekologik va ijtimoiy mas’uliyatni oshiradi, moliyaviy barqarorlikni mustahkamlaydi va yangi investitsiya oqimini jalb qiladi. Shuningdek, maqolada innovatsion mahsulotlarni joriy etishda strategik rejalashtirish, raqamli texnologiyalar, xodimlar va yosh avlodning roli, regulyativ qo‘llab-quvvatlash kabi omillar muhimligi ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalari banklar uchun yashil moliya tizimini rivojlantirish va milliy iqtisodiyotda barqarorlikni oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni shakllantirishga xizmat qiladi.
yashil moliya, innovatsion mahsulotlar, barqaror rivojlanish, tijorat banklari, ESG investitsiyalari, ekologik barqarorlik.
O‘ZBEKISTONDA INVESTITSIYA MUHITI JOZIBADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Maqolada O‘zbekistonda investitsiya muhitining jozibadorligini oshirishning ilmiy-nazariy asoslari, uni belgilovchi omillar hamda hukumat tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilingan. Shuningdek, yoshlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash, maxsus iqtisodiy zonalar samaradorligini oshirish, infratuzilmasi tayyor hududlarda yangi zonalar tashkil etish, o‘zini o‘zi band qilgan va kichik biznes subyektlariga garovsiz kreditlar berish, mahalliy mutaxassislarning xorijda malaka oshirishini davlat tomonidan moliyalashtirish zarurligi ilmiy asoslab berilgan.
investitsiya, investitsiya muhiti, xorijiy investitsiyalar, investitsiya siyosati, jozibadorlik, investitsiyaviy jozibadorlik, tadbirkorlik, biznes, maxsus iqtisodiy zonalar, sanoat zonalari, tadbirkorlik subyektlari, garovsiz kreditlar, yuqori texnologiyali uskuna va jihozlar, davlat budjeti, investitsion xarajatlar.
TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI RAQAMLI FILIALLAR TASHKIL ETISH ORQALI RIVOJLANTIRISH
Mazkur ilmiy maqolada tijorat banklari filiallarining virtuallashuvi, raqamli bank texnologiyalari asosida bank xizmatlarini koʻrsatishda sunʼiy intellektdan foydalanish amaliyoti o‘rganilgan. Shuningdek, bank filiallarining sinergetik samarasi tahlil qilinib, ularning mijozlar kesimidagi ommabopligi tahlil qilib oʻtgan.
raqamlashtirish, raqamli moliyaviy xizmatlar, masofaviy bank xizmatlari, m-banking, bank mahsuloti, innovatsiya, transformatsiya.
BUXGALTERIYA HISOBI TIZIMIDA ASOSIY VOSITALARNING TURKUMLANISHI VA HISOBINING O‘ZIGA XOS JIHATLARI
Buxgalteriya hisobida asosiy vositalarni turkumlash ularning iqtisodiy mazmuni va ishlab chiqarish jarayonidagi ahamiyatini aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu jarayon asosiy vositalardan samarali foydalanish, ularning amortizatsiyasini to‘g‘ri hisoblash, eskirish darajasini aniqlash, balans qiymatini haqqoniy aks ettirish hamda moliyaviy tahlilni chuqurroq amalga oshirish imkonini beradi. Tadqiqot jarayonida asosiy vositalarning mavjud tasnif tizimi o‘rganilib, amaldagi buxgalteriya standartlari asosida ularni yanada takomillashtirish yo‘nalishlari aniqlangan. Shuningdek, asosiy vositalar hisоbini optimallashtirish, ularning samaradorligini oshirish va moliyaviy hisobotlarda ishonchlilikni ta’minlashga qaratilgan xulosalar hamda amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
asosiy vositalar, ishlab chiqarish vositalari, yordamchi vositalar, ma’muriy-maishiy vositalar, transport vositalari, ijara objektlari, doimiy foydalaniladigan vositalar, qisman foydalaniladigan vositalar, moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari.
KORPORATIV IJTIMOIY MAS’ULIYATNING MILLIY IQTISODIYOT BARQARORLIGIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada korporativ ijtimoiy mas’uliyat (KIM) tushunchasi, uning mohiyati, shakllari va jamiyat bilan biznes o‘rtasidagi o‘zaro ta’siri o‘rganilgan. Maqolada KIMning biznes obro‘siga ta’siri, uning milliy va xalqaro miqyosdagi rivojlanish tendensiyalari, shuningdek O‘zbekiston kompaniyalari misolida ijtimoiy mas’uliyatning amaliy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida KIMni rivojlantirishda yuzaga kelayotgan muammolar hamda ularni hal etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
korporativ ijtimoiy mas’uliyat, barqaror rivojlanish, jamiyat, biznes, innovatsiya, ekologiya, iqtisodiy tahlil
IQTISODIYOTGA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISH MEXANIZMINING AMALDAGI HOLATI VA TENDENSIYALARI TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarining amaldagi holati va so‘nggi yillardagi dinamikasi tahlil qilingan. Maqolada investitsion siyosat mexanizmlarining samaradorligi, yangi islohotlar (soliq imtiyozlari, texnoparklar, xususiylashtirish dasturlari) va ularning xalqaro investorlarga ta’siri ham tahlil etilgan. Yakuniy tavsiyalarda investitsiya muhiti barqarorligini mustahkamlash, shaffoflikni oshirish va yuqori texnologik sohalarga investitsiyalarni diversifikatsiya qilish zarurligi ta’kidlanadi.
to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar, investitsiya muhiti, xalqaro moliyaviy institutlar, soliq va bojxona imtiyozlari, asosiy kapital, maxsus iqtisodiy zonalar.
Copyright (c) 2025 FINANCE, MONEY AND CREDIT
PRIVATE SECTOR SUPPORT MECHANISMS THROUGH THE BANKING AND INSURANCE SYSTEM
The article examines the importance of the banking and financial system and insurance instruments in the development of the private sector of the economy. A comparative analysis of international and national practice has revealed the main differences in the level of access of entrepreneurs to credit and insurance resources. The developed model shows that effective interaction of bank capital, insurance mechanisms and institutional support is a key driver of sustainable economic growth. Special attention is paid to indicators characterizing the state of the banking and insurance systems, as well as factors affecting the effectiveness of the private sector. It is concluded that it is important to further digitalize financial services, form an insurance culture and improve credit policy in order to increase the competitiveness of the national economy.
banking and financial system, private sector, insurance mechanisms, entrepreneurial risks, sustainable growth, lending, digitalization, financial literacy.
FOYDA SOLIGʻI MA’MURCHILIGI: NAZARIY VA AMALIY JIHATLAR
Maqolada foyda solig‘i ma’murchiligining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasida foyda solig‘i ma’murchiligi tizimining shakllanishi, raqamlashtirish jarayonlari hamda xalqaro tajribalar o‘rganilgan. Xususan, soliq ma’murchiligi jarayonlarini avtomatlashtirish, risk tahlili tizimi va sun’iy intellekt texnologiyalarini qo‘llashning ahamiyati ko‘rsatib o‘tilgan. Raqamli boshqaruv tizimlarini keng joriy etish foyda solig‘i ma’murchiligining samaradorligini oshirish yuzasidan takliflar tizimini bayon qilgan.
foyda solig‘i, soliq ma’murchiligi, raqamlashtirish, soliq siyosati, iqtisodiy barqarorlik, risk tahlili, sun’iy intellekt.