KICHIK BIZNESGA KAFILLIK VA FOIZ KOMPENSATSIYASI: DAVLAT XARAJATI VA NATIJADORLIGINI BAHOLASH

Mualliflar

  • Abror Inobatov Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent, Renessans universiteti, “Iqtisodiyot va moliya” departamenti rahbari. Author

##doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.68549/be8swy15

Kalit so‘zlar:

kichik biznes, bank krediti, foiz kompensatsiyasi, kredit kafilligi, qo‘shimcha samara (additionality), fiskal xarajat, farqlar farqi usuli, integral indeks.

Annotatsiya

Maqolada O‘zbekistonda kichik biznesni bank kreditlari, foiz kompensatsiyasi, kafillik va qayta moliyalashtirish orqali qo‘llab-quvvatlash natijadorligi hisobdorlikning to‘rt qatlami – majburiyatlar, pul oqimi, yo‘qotishlar va natijalar asosida baholangan. Rasmiy ma’lumotlar tahliliga ko‘ra, 2025-yil 1-iyulgacha jamlangan 19,516 trln so‘mlik moliyaviy yordamning 54,6 foizi kafillik nominali, 34,3 foizi kompensatsiya majburiyatlaridan iborat bo‘lib, yalpi ko‘rsatkich haqiqiy budjet xarajatini ifodalamaydi. Kafillikning har 1 so‘miga 2,57 so‘m, kompensatsiyaning 1 so‘miga 7,46 so‘m kredit to‘g‘ri kelgan, kompensatsiya majburiyatlari esa tegishli kredit hajmining 13,4 foizini tashkil etgan. Kafillik portfeli bo‘yicha kutilayotgan talabnomalar 4–20 foizlik defolt va 20–60 foizlik qaytarilish ssenariylarida 0,17–1,70 trln so‘m oralig‘ida baholangan. 2026-yil yanvar–sentyabrda dastur kreditlari 32,4 foizga, mikro, kichik va o‘rta tadbirkorlik (MKO‘T) kreditlari 21,7 foizga oshgan. Tadqiqotda moliyaviy yordamning yakuniy iqtisodiy natijalari bo‘yicha jamlanma ko‘rsatkichlar ochiq manbalarda yetarlicha yoritilmagani aniqlangan.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Adabiyotlar

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 11-sentabrdagi PF–193-son Farmoni. Barqaror ish o‘rinlarini yaratish va kichik biznesni jadal rivojlantirish orqali aholi daromadlarini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. — URL: https://lex.uz/docs/-8472526

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 5-fevraldagi PQ–49-son qarori. 2026-yilda hududlarni yangicha yondashuvlar asosida rivojlantirish orqali aholi daromadini oshirish, barqaror ish o‘rinlarini yaratish hamda kambag‘allikni qisqartirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. — URL: https://lex.uz/docs/-8038302

3. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Information on Main Indicators of Banking Sector (as of January 1, 2026). — 2026-yil 21-yanvar. — URL: https://cbu.uz/en/statistics/bankstats/3326277/

4. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. Kichik tadbirkorlik va biznesni kreditlash: asosiy ko‘rsatkichlar. — 2026-yil 23-oktabr. — URL: https://gov.uz/oz/imv/news/view/237145

5. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. 2025-yil 1-iyulgacha Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi tomonidan amalga oshirilgan ishlar bo‘yicha ma’lumot. — 2025-yil 19-iyul. — URL: https://gov.uz/oz/imv/news/view/70217

6. O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasi. «Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi»

AJ tomonidan tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash borasida amalga oshirilayotgan ishlar samaradorligi. — 2026-yil 27-aprel. — URL: https://ach.gov.uz/cr/events-nav/news/detail/69eef81bb9b9e42c5976e59d

7. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi. SIAT ma’lumotlar bazasi, ko‘rsatkich kodi: 1.01.01.0055. — URL: https://siat.stat.uz/data/1840/

8. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Kichik tadbirkorlik subyektlarining jami bandlikdagi ulushi. SIAT ma’lumotlar bazasi, ko‘rsatkich kodi: 1.10.02.0030. — URL: https://siat.stat.uz/data/274/

9. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. 2025-yilda Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi moliyaviy xizmatlari. — 2026-yil 7-yanvar. — URL: https://gov.uz/oz/imv/news/view/117494

10. Stiglitz J. E., Weiss A. Credit rationing in markets with imperfect information // The American Economic Review. — 1981. — Vol. 71, no. 3. — P. 393–410.

11. Beck T., Demirgüç-Kunt A. Small and medium-size enterprises: Access to finance as a growth constraint // Journal of Banking & Finance. — 2006. — Vol. 30, no. 11. — P. 2931–2943.

12. Berger A. N., Udell G. F. A more complete conceptual framework for SME finance // Journal of Banking & Finance. — 2006. — Vol. 30, no. 11. — P. 2945–2966.

13. OECD. Financing SMEs and Entrepreneurs 2024: An OECD Scoreboard. — Paris: OECD Publishing, 2024. — 254 p. — DOI: 10.1787/fa521246-en.

14. World Bank. Principles for Public Credit Guarantee Schemes for SMEs. — Washington, DC: World Bank, 2015. — URL: https://www.worldbank.org/en/topic/financialsector/publication/principles-for-public-credit-guarantee-schemes-cgss-for-smes

15. de Mel S., McKenzie D., Woodruff C. Returns to capital in microenterprises: Evidence from a field experiment // The Quarterly Journal of Economics. — 2008. — Vol. 123, no. 4. — P. 1329–1372.

16. Beck T., Klapper L. F., Mendoza J. C. The typology of partial credit guarantee funds around the world // Journal of Financial Stability. — 2010. — Vol. 6, no. 1. — P. 10–25.

17. Honohan P. Partial credit guarantees: Principles and practice // Journal of Financial Stability. — 2010. — Vol. 6, no. 1. — P. 1–9.

18. Lelarge C., Sraer D., Thesmar D. Entrepreneurship and credit constraints: Evidence from a French loan guarantee program // International Differences in Entrepreneurship / ed. by J. Lerner, A. Schoar. — Chicago: University of Chicago Press, 2010. — P. 243–274.

19. de Blasio G., De Mitri S., D’Ignazio A., Finaldi Russo P., Stoppani L. Public guarantees to SME borrowing: A RDD evaluation // Journal of Banking & Finance. — 2018. — Vol. 96. — P. 73–86. — DOI: 10.1016/j.jbankfin.2018.08.003.

20. Bach L. Are small businesses worthy of financial aid? Evidence from a French targeted credit program // Review of Finance. — 2014. — Vol. 18, no. 3. — P. 877–919.

21. Banerjee A. V., Duflo E. Do firms want to borrow more? Testing credit constraints using a directed lending program // The Review of Economic Studies. — 2014. — Vol. 81, no. 2. — P. 572–607.

22. Cowan K., Drexler A., Yañez Á. The effect of credit guarantees on credit availability and delinquency rates // Journal of Banking & Finance. — 2015. — Vol. 59. — P. 98–110. — DOI: 10.1016/j.jbankfin.2015.04.024.

23. Brown J. D., Earle J. S. Finance and growth at the firm level: Evidence from SBA loans // The Journal of Finance. — 2017. — Vol. 72, no. 3. — P. 1039–1080.

24. Polackova H. Contingent government liabilities: A hidden risk for fiscal stability. — Washington, DC: World Bank, 1998. — 31 p. — (Policy Research Working Paper; no. 1989). — URL: https://ppp.worldbank.org/sites/default/files/2022-03/WPS1989.pdf

25. Callaway B., Sant’Anna P. H. C. Difference-in-differences with multiple time periods // Journal of Econometrics. — 2021. — Vol. 225, no. 2. — P. 200–230.

26. Goodman-Bacon A. Difference-in-differences with variation in treatment timing // Journal of Econometrics. — 2021. — Vol. 225, no. 2. — P. 254–277.

27. Abadie A., Diamond A., Hainmueller J. Synthetic control methods for comparative case studies // Journal of the American Statistical Association. — 2010. — Vol. 105, no. 490. — P. 493–505.

28. Bertrand M., Duflo E., Mullainathan S. How much should we trust differences-in-differences estimates? // The Quarterly Journal of Economics. — 2004. — Vol. 119, no. 1. — P. 249–275.

29. Roth J., Sant’Anna P. H. C., Bilinski A., Poe J. What’s trending in difference-in-differences? A synthesis of the recent econometrics literature // Journal of Econometrics. — 2023. — Vol. 235, no. 2. — P. 2218–2244.

30. Angrist J. D., Pischke J.-S. Mostly Harmless Econometrics: An Empiricist’s Companion. — Princeton: Princeton University Press, 2009. — 392 p.

Yuklab olishlar

Nashr etilgan

2026-11-06

Jurnal soni

Bo‘lim

Articles