DAVLAT SEKTORIDA SAMARALI BOSHQARUVNI TA’MINLASH: ICHKI NAZORAT VA ICHKI AUDIT
Keywords:
ichki nazorat tizimi, ichki audit xizmati, samarali boshqaruv, davlat sektori, COSO doirasi, ISSAI standartlari, xavflarni boshqarish, budjet intizomi, moliyaviy nazorat.Abstract
Ushbu maqolada davlat sektorida samarali boshqaruvni ta’minlashda ichki nazorat tizimi va ichki audit xizmatining strategik roli kompleks tahlil qilingan. Tadqiqot O‘zbekiston Respublikasining me’yoriy-huquqiy bazasi, ISSAI standartlari, Hisob palatasi xulosalari va xorijiy tajribaga tayangan. COSO modeli hamda Yangi Jamoat boshqaruvi (NPM) nazariyasi asosida ichki nazoratning besh komponenti va auditning oltita funksional yo‘nalishi yoritilgan. 2021–2025-yillarda amalga oshirilgan audit islohotlari izchil ravishda tahlil etilgan. Budjet ijrosidagi tizimli kamchiliklar, jumladan ssudalarni qaytarmaslik va smeta buzilishlari aniqlangan. Qurilish obyektlari qiymatining asossiz oshishi ham muhim muammo sifatida baholangan. Natijada, ichki nazorat va ichki audit o‘zaro uyg‘un, biroq funksional jihatdan mustaqil tizimlar ekani asoslab berilgan.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Davlat auditini joriy etish va moliyaviy nazorat samaradorligini oshirish to‘g‘risida» 2021-yil 27-avgustdagi PF-6300-son Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari ma’lumotlar bazasi. https://lex.uz/docs/-5607471
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Davlat organlari va tashkilotlarining ichki audit xizmati to‘g‘risidagi Namunaviy nizomni tasdiqlash haqida» 2022-yil 1-avgustdagi 416-son Qarori (2025-yil 16-iyuldagi 446-son qaror bilan tahrirlangan). https://lex.uz/docs/-6136910
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining davlat auditi va moliyaviy nazorat tizimini takomillashtirish to‘g‘risida 2024-yil 10-iyuldagi PF-100-son Farmoni. https://lex.uz/docs/-7015258
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Davlat auditi va moliyaviy nazorati faoliyatini yanada takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida» 2025-yil 18-dekabrdagi PF-252-son Farmoni. https://lex.uz/docs/-7926706
5. INTOSAI (International Organisation of Supreme Audit Institutions). International Standards of Supreme Audit Institutions (ISSAI) Framework. Vienna: INTOSAI General Secretariat. https://www.issai.org
6. COSO — Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission. (2013). Internal Control — Integrated Framework. New York: AICPA. 196 p.
7. Pollitt, C., Girre, X., Londsdale, J., Mul, R., Summa, H., & Waerness, M. (1999). Performance or Compliance?: Performance audit and public management in five countries. Oxford University Press, New York. 265 p.
8. Barrett, P. (1999). Auditing in Contemporary Public Administration. The Australian National University (ANU), Canberra. 94 p.
9. Bovens, M. (2005). Public Accountability. In E. Ferlie, L.E. Lynn and C. Pollitt (eds.), The Oxford Handbook of Public Management. Oxford University Press, Oxford; New York, pp. 182–208.
10. Curtin, D., & Dekker, I. (2005). Good governance: the concept and its application by European Union. In D.M. Curtin and R.A. Wessel (eds.), Good Governance and the European Union. Intersentia, New York, pp. 12–39.
11. Power, M.K. (2003). Evaluating the audit explosion. Law and Policy, 25(3), 185–202. https://doi.org/10.1111/j.1467-9930.2003.00147.x
12. Nicoll, P. (2005). Audit in Democracy. Ashgate Publishing Ltd, England. 320 p.
13. Abdolmohammadi, M.J. (2009). Factors associated with the use of and compliance with the IIA standards: a study of Anglo-culture CAEs. International Journal of Auditing, 13(1), 27–42. https://doi.org/10.1111/j.1099-1123.2008.00390.x
14. O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasi. (2023). Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining 2022-yildagi ijrosi to‘g‘risidagi hisobot bo‘yicha xulosa. Toshkent: Hisob palatasi.
15. O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasi. (2024). Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining 2023-yildagi ijrosi to‘g‘risidagi hisobot bo‘yicha xulosa. Toshkent: Hisob palatasi.
16. O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasi. (2025). Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining 2024-yildagi ijrosi to‘g‘risidagi hisobot bo‘yicha xulosa. Toshkent: Hisob palatasi.
17. Buang, T.S.D.S.A.b. (2007). Emerging issues and global challenges in public sector audit in 21st century. One Day Seminar on Public Sector Audit, BPK RI, Jakarta.
18. Crawford, M., & Stein, W. (2002). Auditing risk management: fine in theory but who can do it in practice? International Journal of Auditing, 6(2), 119–131. https://doi.org/10.1111/j.1099-1123.2002.tb00009.x
19. e-Estonia. (2023). Digital Society: Estonia’s Digital Transformation. e-Estonia Briefing Centre. https://e-estonia.com
20. Shimomura, Y. (2003). In search of endogenous elements of good governance: the case of eastern sea board development plant in Thailand. In Y. Shimomura (ed.), The Role of Governance in Asia. Institute of Southeast Asian Studies, Singapore, pp. 156–180.
21. Raman, K.K., & Wilson, E.R. (1994). Governmental audit procurement practices and seasoned bond prices. Accounting Review, 69(4), 517–538.
22. Oiken, B.A. (2007). Monitoring corruption: evidence from a field experiment in Indonesian. Journal of Political Economics, 115(2), 200–249.
23. Sikka, P., Filling, S., & Liew, P. (2009). The audit crunch: reforming auditing. Managerial Auditing Journal, 24(2), 135–155. https://doi.org/10.1108/02686900910924948
24. Solomon, I., & Trotman, K.T. (2003). Experimental judgement and decision research in auditing: the first 25 years of AOS. Accounting, Organisations and Society, 28(7–8), 639–820.
25. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti xarajatlarining samaradorligini yanada oshirish va davlat moliyaviy nazorati organlari faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida» 2023-yil 20-apreldagi PQ-128-son Qarori. https://lex.uz/docs/-5858712







