NODAVLAT OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA RAQAMLI HR-ANALITIKA TIZIMLARINING IQTISODIY QIYMAT YARATISH MEXANIZMI: NAZARIY YONDASHUVLAR VA ILMIY BO‘SHLIQ

Authors

  • Sardor Sattorov O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Inson resurslarini rivojlantirish va boshqarish boshqarmasi yetakchi mutaxassisi. Author https://orcid.org/0009-0001-9608-2623
  • Isomiddin Yuldashov Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent, Oriental universiteti rektor maslahatchisi. Author https://orcid.org/0009-0005-9704-5516

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.21936810

Keywords:

raqamli HR-analitika, people analytics, nodavlat oliy ta’lim, inson kapitali, iqtisodiy samaradorlik, ma’lumotlar sifati, raqamli yetuklik, turnover, data-driven boshqaruv, ISO 30414.

Abstract

Maqolada nodavlat oliy ta’lim tashkilotlarida raqamli HR-analitika tizimlarining iqtisodiy mazmuni, qiymat yaratish kanallari va ushbu yo‘nalishdagi ilmiy izlanishlarning rivojlanish tendensiyalari tizimli ravishda yoritilgan. Tadqiqotning maqsadi HRIS, ERP, HEMIS, LMS, ish haqi, o‘quv yuklamasi, ilmiy faoliyat hamda xodimlar harakati ma’lumotlarini yagona analitik konturga birlashtirish asosida boshqaruv xarajatlari, mehnat unumdorligi, rekrutment sifati, professor-o‘qituvchilar qo‘nimsizligi va qaror qabul qilish tezligiga ta’sir etuvchi mexanizmlarni aniqlashtirishdan iborat. Integrativ adabiyotlar sharhi doirasida 2015–2026-yillardagi xalqaro retsenziyalanadigan tadqiqotlar, inson kapitali va strategik HRM bo‘yicha fundamental asarlar, ISO 30414:2025 standarti, O‘zbekistonning normativ-huquqiy hujjatlari, rasmiy statistik ma’lumotlar hamda 08.00.16 ixtisosligi doirasidagi yaqin tadqiqotlar qiyosiy tahlil qilindi. Tadqiqot natijasida “raqamli infratuzilma — ma’lumotlar sifati — analitik salohiyat — boshqaruv qarori — iqtisodiy va akademik natija”dan iborat besh bosqichli qiymat yaratish zanjiri shakllantirildi. Shuningdek, raqamli HR-analitikaning iqtisodiy samaradorligi bo‘yicha mualliflik ta’rifi, asosiy determinantlari hamda vositachilik va moderatorlik aloqalari taklif etildi. Mavjud ilmiy yondashuvlarni umumlashtirish asosida nodavlat OTMlarda DHR-Maturity,
TCO–ROI–NPV, turnover qiymati, ma’lumotlar boshqaruvi va algoritmik xolislikni yagona tadqiqot arxitekturasida uyg‘unlashtirish imkoniyatlari asoslandi. Taklif etilgan model keyingi empirik bosqichda 10–15 ta nodavlat OTM ma’lumotlari asosida panel regressiya, PLS-SEM, DEA/SFA va pilot baholash usullari orqali tekshirilishi mumkin.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-son “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. LexUZ: https://lex.uz/docs/-5013007

2. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni.

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son “Raqamli O‘zbekiston - 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni.

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni.

5. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekistonda 215 ta oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritmoqda. 01.06.2026. https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/68538-zbekistonda-215-ta-olij-talim-tashkilotlari-faoliyat-yuritmo-da-2

6. ISO 30414:2025. Human resource management - Requirements and recommendations for human capital reporting and disclosure. Geneva: International Organization for Standardization, 2025.

7. Becker G. S. Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. 3rd ed. – Chicago: University of Chicago Press, 1993. – 390 p.

8. Schultz T. W. Investment in Human Capital // The American Economic Review. – 1961. – Vol. 51, No. 1. – P. 1–17.

9. Armstrong M., Taylor S. Armstrong’s Handbook of Human Resource Management Practice. 15th ed. – London: Kogan Page, 2020. – 768 p.

10. Fitz-enz J. The New HR Analytics: Predicting the Economic Value of Your Company’s Human Capital Investments. – New York: AMACOM, 2010. – 368 p.

11. Levenson A. Strategic Analytics: Advancing Strategy Execution and Organizational Effectiveness. – Oakland: Berrett-Koehler Publishers, 2015. – 256 p.

12. Marler J. H., Boudreau J. W. An Evidence-Based Review of HR Analytics // The International Journal of Human Resource Management. – 2017. – Vol. 28, No. 1. – P. 3–26. DOI: 10.1080/09585192.2016.1244699.

13. Tursunbayeva A., Di Lauro S., Pagliari C. People Analytics – A Scoping Review of Conceptual Boundaries and Value Propositions // International Journal of Information Management. – 2018. – Vol. 43. – P. 224–247. DOI: 10.1016/j.ijinfomgt.2018.08.002.

14. Minbaeva D. B. Building Credible Human Capital Analytics for Organizational Competitive Advantage // Human Resource Management. – 2018. – Vol. 57, No. 3. – P. 701–713. DOI: 10.1002/hrm.21848.

15. Angrave D., Charlwood A., Kirkpatrick I., Lawrence M., Stuart M. HR and Analytics: Why HR Is Set to Fail the Big Data Challenge // Human Resource Management Journal. – 2016. – Vol. 26, No. 1. – P. 1–11. DOI: 10.1111/1748-8583.12090.

16. Rasmussen T., Ulrich D. Learning from Practice: How HR Analytics Avoids Being a Management Fad // Organizational Dynamics. – 2015. – Vol. 44, No. 3. – P. 236–242. DOI: 10.1016/j.orgdyn.2015.05.008.

17. Margherita A. Human Resources Analytics: A Systematization of Research Topics and Directions for Future Research // Human Resource Management Review. – 2022. – Vol. 32, No. 2. – 100795. DOI: 10.1016/j.hrmr.2020.100795.

18. Wang L., Zhou Y., Sanders K., Marler J. H., Zou Y. Determinants of Effective HR Analytics Implementation: An In-Depth Review and a Dynamic Framework for Future Research // Journal of Business Research. – 2024. – Vol. 170. – 114312. DOI: 10.1016/j.jbusres.2023.114312.

19. McCartney S., Fu N. Bridging the Gap: Why, How and When HR Analytics Can Impact Organizational Performance // Management Decision. – 2022. – Vol. 60, No. 13. – P. 25–47. DOI: 10.1108/MD-12-2020-1581.

20. Qamar Y., Samad T. A. Human Resource Analytics: A Review and Bibliometric Analysis // Personnel Review. – 2022. – Vol. 51, No. 1. – P. 251–283. DOI: 10.1108/PR-04-2020-0247.

21. Van den Heuvel S., Bondarouk T. The Rise (and Fall?) of HR Analytics: A Study into the Future Application, Value, Structure, and System Support // Journal of Organizational Effectiveness: People and Performance. – 2017. – Vol. 4, No. 2. – P. 157–178. DOI: 10.1108/JOEPP-03-2017-0022.

22. De Witte K., López-Torres L. Efficiency in Education: A Review of Literature and a Way Forward // Journal of the Operational Research Society. – 2017. – Vol. 68, No. 4. – P. 339–363.

23. Hevner A. R., March S. T., Park J., Ram S. Design Science in Information Systems Research // MIS Quarterly. – 2004. – Vol. 28, No. 1. – P. 75–105.

24. Abduraxmanova G. A. Inson resurslarini boshqarish. – Toshkent, 2021. – 240 b.

25. Yo‘ldoshev N. Q. Strategik menejment. – Toshkent: TDIU, 2019. – 280 b.

26. Sadikov Sh.Sh. “Oliy ta’lim faoliyati monitoringini tashkil etishda raqamli texnologiyalardan foydalanishni takomillashtirish” mavzusidagi PhD dissertatsiyasi himoyasi e’loni. OAK. https://oak.uz/index.php/pages/15089

27. Xusniddinov Y.M. “Oliy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni qo‘llash usullarini takomillashtirish” mavzusidagi PhD dissertatsiyasi himoyasi e’loni. OAK. https://oak.uz/pages/28128

28. Shuhratov M.Sh. “Tashkilot xodimlarining samaradorlik ko‘rsatkichlarini hisoblashni raqamlashtirish” mavzusidagi PhD dissertatsiyasi himoyasi e’loni. OAK. https://oak.uz/page/8%3B239315?page=175

29. ISO/TS 30421:2021. Human resource management - Turnover and retention metrics. Geneva: ISO, 2021.

30. ISO/TS 30427:2021. Human resource management - Costs metrics cluster. Geneva: ISO, 2021.

Downloads

Published

2026-04-30