TIJORAT BANKLARI MOLIYAVIY BARQARORLIGINI KOMPLEKS BAHOLASH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
moliyaviy barqarorlik, tijorat banki, kapital yetarliligi, Tier 1, likvidlik, 3-bosqich kreditlar, kutilayotgan kredit zararlari, integral baholash, ROC-tahlil, sezgirlik tahliliAbstract
Tijorat bankining moliyaviy barqarorligi birgina koeffitsiyent bilan emas, o‘zaro bog‘liq ko‘rsatkichlar majmui orqali baholangandagina uning risk profili to‘liqroq namoyon bo‘ladi. Ushbu maqolada kapital, daromadlilik, xarajatlar samaradorligi, kredit portfeli sifati, likvidlik va resurslar muvozanatini yagona integral bahoga birlashtiruvchi kompleks metodika taklif etiladi. Hisob-kitoblar Xalq banki va Aloqabankning 2021–2025-yillardagi auditdan o‘tgan moliyaviy hisobotlari asosida bajarildi. O‘nta indikator 0–100 ballik shkala bo‘yicha me’yorlashtirilib, ularning iqtisodiy ahamiyatiga mos vaznlar berildi. Hisoblash natijalarida Xalq bankining integral bahosi 48,34 balldan 87,68 ballgacha oshgani, Aloqabank bahosi esa
2023-yildagi 63,50 balldan 2025-yilda 48,68 ballgacha pasaygani aniqlandi. Metodika 14 ta bank bo‘yicha 70 ta kuzatuvda tekshirildi: ROC-tahlil natijasida AUC 0,908 ni tashkil etdi, olti xil vazn ssenariysida reytinglar deyarli o‘zgarmadi. Shuningdek, ma’lumot manbaini almashtirish 40 foiz kuzatuvda yakuniy tasnifga ta’sir qilishi qayd etildi
Downloads
References
1. Diamond D.W., Dybvig P.H. Bank Runs, Deposit Insurance, and Liquidity // Journal of Political Economy, 1983, Vol. 91, No. 3, pp. 401–419.
2. Roy A.D. Safety First and the Holding of Assets // Econometrica, 1952, Vol. 20, No. 3,
pp. 431–449.
3. Boyd J.H., Graham S.L. Risk, Regulation, and Bank Holding Company Expansion into Nonbanking // Federal Reserve Bank of Minneapolis Quarterly Review, 1986, Vol. 10, No. 2, pp. 2–17.
4. Lepetit L., Strobel F. Bank Insolvency Risk and Z-score Measures: A Refinement // Finance Research Letters, 2015, Vol. 13, pp. 214–224.
5. Altman E.I. Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy // The Journal of Finance, 1968, Vol. 23, No. 4, pp. 589–609.
6. Sahajwala R., Van den Bergh P. Supervisory Risk Assessment and Early Warning Systems. Basel Committee on Banking Supervision Working Paper No. 4. - Basel: BIS, 2000.
7. Kaminsky G., Reinhart C. The Twin Crises: The Causes of Banking and Balance-of-Payments Problems // American Economic Review, 1999, Vol. 89, No. 3, pp. 473–500.
8. Demirgüç-Kunt A., Detragiache E. Cross-Country Empirical Studies of Systemic Bank Distress: A Survey // National Institute Economic Review, 2005, No. 192, pp. 68–83.
9. Čihák M., Schaeck K. How Well Do Aggregate Prudential Ratios Identify Banking System Problems? // Journal of Financial Stability, 2010, Vol. 6, No. 3, pp. 130–144.
10. Doumpos M., Zopounidis C.A Multicriteria Decision Support System for Bank Rating // Decision Support Systems, 2010, Vol. 50, No. 1, pp. 55–63.
11. OECD, European Commission, Joint Research Centre. Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. - Paris: OECD Publishing, 2008.
12. Laeven L., Levine R. Bank Governance, Regulation and Risk Taking // Journal of Financial Economics, 2009, Vol. 93, No. 2, pp. 259–275.
13. International Monetary Fund. Financial Soundness Indicators Compilation Guide. - Washington, DC: IMF, 2019.
14. Basel Committee on Banking Supervision. Basel III: Finalising Post-Crisis Reforms. - Basel: Bank for International Settlements, 2017.
15. Togayev S.S. Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligi: nazariya va amaliyot: monografiya. – Samarqand: Samarqand davlat chet tillar instituti nashriyoti, 2023. – 126 b. – ISBN 978-9910-9438-8-1.
16. Bozorov R.X. Tijorat banklari moliyaviy barqarorligini ta’minlashni takomillashtirish: iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi, 2020. – 52 b.
17. Abdullayeva Sh.Z., Azizov U.O‘. Bank risklari: darslik. – Toshkent: Iqtisod-Moliya,
2019. – 684 b. – ISBN 978-9943-13-878-0.
18. Berdiyarov B.T. O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarining likvidliligi va to‘lov qobiliyatini ta’minlash masalalari: iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2020. – 73 b.







