O‘ZBEKISTON BANKLARINING AML TIZIMLARIDA SUN’IY INTELLEKT: STRATEGIK ZARURAT VA JORIY ETISH YO‘LLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18824058Keywords:
sun’iy intellekt, AML, moliyaviy monitoring, raqamli transformatsiya, mashinali o‘rganish, federativ o‘rganish, joriy etish yo‘l xaritasi, O‘zbekiston bank tizimiAbstract
O‘zbekiston bank tizimi tranzaksiyalarning eksponensial o‘sishi va masofaviy xizmatlarning kengayishi bilan tavsiflanadigan raqamli transformatsiya davrini boshdan kechirmoqda. Pul yuvishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashning an’anaviy tizimlari shubhali operatsiyalarni aniqlash samaradorligida sezilarli cheklovlarni ko‘rsatmoqda. Maqolada O‘zbekiston tijorat banklarining AML tizimlariga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etishning tanqidiy zarurligi asoslanadi, sektorning joriy holati, tartibga solish talablari va milliy qonunchilik xususiyatlari tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasining sun’iy intellekt sohasidagi normativ-huquqiy bazasi – strategiyalar, farmonlar, qarorlar va qonunlar – batafsil tahlil qilinadi hamda ularni samarali bajarish uchun sun’iy intellektni qo‘llash yo‘nalishlari belgilanadi. Joriy etishning asosiy muammolari va ularni yumshatish strategiyalari ko‘rib chiqildi, respublika bank tizimi xususiyatlarini hisobga olgan holda texnologik transformatsiyaning bosqichma-bosqich yo‘l xaritasi ishlab chiqildi
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-6079-sonli “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni. Toshkent, 5-oktabr, 2020. https://www.lex.uz/ru/docs/5031048
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4996-sonli “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. Toshkent,
17- fevral, 2021. https://lex.uz/docs/5297051
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-189-sonli “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini yanada rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoni. Toshkent,
22-oktabr, 2025. https://lex.uz/ru/docs/7790236
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-320-sonli “Sunʼiy intellekt texnologiyalariga asoslangan loyihalarni qoʻllab-quvvatlashga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori. Toshkent, 30-oktabr, 2025. https://lex.uz/ru/docs/7804404
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlisga 2026-yil uchun Murojaatnomasi. Toshkent, 26 dekabr, 2025. https://president.uz/uz/lists/view/8656
6. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining yillik hisoboti. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, 2023, 2024. https://cbu.uz/oz/publications/annual-report/
7. Kursiv Media “O‘zbekiston – Markaziy Osiyoda SIga tayyorlik bo‘yicha yetakchi”, Kursiv.uz, 22-oktabr, 2025. https://uz.kursiv.media/2025-10-22/uzbekistan-sformiruet-pravovuyubazu-dlya-razvitiya-ii/
8. FATF (Financial Action Task Force) “Artificial Intelligence and Machine Learning in Anti-Money Laundering Compliance”. Paris, 2023: FATF/OECD. https://www.fatf-gafi.org/en/home.html
9. “Tijorat banklarida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha ichki nazorat qoidalarini tasdiqlash haqida”. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish departamentining qarori, 23.05.2017-yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 2886. https://lex.uz/docs/3212190
10. “Bank hisobvaraqlarini ochish, yuritish va yopish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani tasdiqlash haqida”. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining qarori, 08.02.2023 yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 3420. https://lex.uz/docs/6379336
11. Yang, Q., Liu, Y., Chen, T. and Tong, Y. “Federated machine learning: concept and applications”, ACM Transactions on Intelligent Systems and Technology, 10(2), Article 12, 2019. doi: 10.1145/3298981
